— 87 — 



Bij het zich verwijderen wil hij echter wel eens zeggen: „ik ga heen." 



Ik laat hier achter eene lijst volgen van woorden, welke te Kambéra en 

 over het grootste gedeelte van het eiland worden gesproken, daargelaten de ver- 

 schillende dialecten in sommige negorijen. 



Aan den Zuid-oostkant wordt de e in vele woorden door de a vervangen b. v. 



Épi heet daar Api. 

 Wéli „ „ Wali. 

 Béli ,/ ,/ Bali. 



Aan de Westzijde worden echter nog 5 of 6 talen gesproken, welke geheel 

 van elkaar verschillen. 



De taal te Memboro gelijkt niets op die van Kambéra en elders oostelijk. 

 Zij verstaan elkaar niet. 



Te Këtéwé (Laura) is weder eene geheel andere taal als die te Memboro 

 en Kambéra, en zoo zijn aan de Westkust en in het binnenland aldaar nog 

 een drietal verschillende talen. 



De Meramba of Radja wordt niet beschouwd als de eigenaar van den grond 

 tenzij hij tevens Meramba Mangoe tanah is. Misschien wel, omdat men aan 

 het uitsluitend bezit geen dadelijke waarde hecht. 



Voor zoo ver ik heb kunnen nagaan, worden woeste gronden en wei- 

 landen, aan niemand toebehoorende, eigendom door eerste bewerking. 



Hij, die er zich heeft neergezet en een stuk grond omheind of bewerkt, 

 beschouwt zich daarover als heer en meester. 



Sommigen bewerken denzelfden tuin jaar in jaar uit; weder anderen ver- 

 laten dien tuin na een 3 tal jaren en kiezen een andere plek, waarmee nie- 

 mand zich bemoeit, want er is grond in overvloed. 



Het regt van Meramba Mangoe tanah (Radja tanah) zal dus hoogst waar- 

 schijnlijk ook wel zijn verkregen door eerste occupatie. 



Het staat elk vrij in de bosschen hout te kappen en producten in te za- 

 melen, met uitzondering echter van ai-nitoe (sandelhout), wat het bijgeloof 

 aan eiken Soembanees verbiedt, en wat ook den vreemdeling niet wordt toe- 

 gestaan, tenzij diens magt zóó sterk is, dat men hem niet aandurft. 



Regt van eigendom hebben alleen de leden der vorstelijke familie en de 

 groote kabisoe's, omdat zij door magt van slaven dat regt kunnen handhaven. 



Het wordt als eene natuurlijke zaak beschouwd, dat bij overlijden de goe- 

 deren en bezittingen overgaan op de nagelaten vrouw en kinderen of, zoo die 

 er niet zijn, op de naaste bloedverwanten. 



Kwestiën daaromtrent doen zich zelden of nooit voor, omdat behalve de 

 familie niemand er zich meê bemoeit. 



Wetten dienaangaande bestaan niet. 



Op diezelfde wijze gaat bij overlijden van den Radja tanah zijn regt stil- 

 zwijgend op de zoons over. 



