— 75 — 



Houdt hij op met praten, dan is de beurt aan den woordvoerder der andere 

 partij , die nu mede vertelt, wat aanleiding heeft gegeven, dat zij zich aan het 

 hun ten laste gelegde hebben schuldig gemaakt. 



Zoo worden van weêrzijden de grieven opgesomd en tot de vroegste, niet 

 zelden voor elkeen onbekende tijden opgeklommen. Hij, die het best en het 

 langst praat, heeft gelijk. 



Kan de tolk der partij, welke gekomen is om aan te vallen, niet meer 

 antwoorden, dan beschouwen zij hunne zaak als onwettig of verloren en men 

 gaat terug. 



Schiet echter de ander in het praten te kort, dan beschouwt degeen, die 

 is uitgetrokken, zijne zaak als regtvaardig en valt zijne tegenpartij aan. 



Sandelhout (ai-nitoe), waarvan op Soemba veel aanwezig is, mag niet wor- 

 den gekapt, omdat de Soembanees nergens meer vrees voor heeft. 



De ware reden heb ik niet kunnen te weten komen; zij weten die zelf niet. 



Sommigen zeggen gehoord te hebben, dat de sandelhout-boomen in verband 

 staan met de eerste wording van Soemba en dat de in die bosschen verblijf 

 houdende geesten den misdadiger eenen onmiddelijken dood zouden doen ondergaan. 



Komen echter vreemdelingen, welke door hun aantal en vuurwapenen zich 

 sterk gevoelen, het sandelhout weghalen, zooals in vroegere jaren door de En- 

 denezen meermalen gebeurde, dan berusten de Radja's er in, vooral als hun 

 daarbij eenige geschenken worden aangeboden. 



Brengen wij alsnu een vlugtig bezoek aan eenige negorijen, welke door mij 

 zijn bezocht, dan zal dat kunnen bijdragen om met de afstanden, met het 

 aantal huizen, enz. bekend te worden. 



Wij zullen de verblijfplaats van den kontroleur als uitgangspunt nemen. 



KABANIROE. 



In de vlakte van Kambéra, aan den westelijken oever der rivier van dien 

 naam is eene met vele tamarinde-boomen begroeide plaats, Kabaniroe geheeten, 

 hetgeen wil zeggen pilaar of paal (de zware palen, benoodigd voor de huizen 

 van Radja's en grooten, worden gehaald uit het moerassige bosch, aan den oever 

 dier rivier niet ver van daar gelegen). 



Hier is de verblijfplaats van den kontroleur. Zijne woning staat aan den 

 voet van een ± 100 voet boven de oppervlakte der zee verheven, bergachtig, 

 onbewoond en onbebouwd terrein, waardoor Kabaniroe van straat Soemba wordt 

 gescheiden tot op een afstand van ± 1 paal. 



De langs die woning stroomende Kambéra-rivier is hier 80 ellen breed en 

 bij hoog water 3 1 /,, vadem diep. 



Kotters, kruisbooten en kleine handelspraauwen komen voor die woning 

 ten anker. 



