

— 41 — 



of dit doel wel bereikt werd; wij hebben althans nergens eenige gunstige resul- 

 taten vermeld gevonden. 



Maar ook voor handel in andere waren was de opening van de rivier van 

 Siak voor de Compagnie van veel belang. De handel daar was toen zeer 

 beduidend, en wanneer men den toestand van Bengkalis, zoo als die was in het 

 jaar 1860, vergelijkt met dien welken de Gouverneur Bort in dezelfde memorie 

 vau 1678 beschrijft, dan valt het moeijelijk te begrijpen, hoe de druk van wan- 

 bestuur zóó groot kon zijn, dat een aanzienlijke handel, op eene allergunstigst 

 gelegene plaats, geheel en al werd vernietigd. 



In 1860 zulleu er te Bengkalis ongeveer twintig Maleische en Chinesche 

 woningen geweest zijn, zonder eenigen handel. 



In 1678 schilderde de Heer Bort de plaats als volgt: 



//Bengkalis, behoorende, als voorzegd, onder Djohor, ligt op een eiland, 

 //omtrent eene mijl van Sumatra, is maar een visschersdorp, hebbende de lieden, 

 z/tot hoofd over zich eenen sabandar, die de zaken van den Djohorschen koning 

 //bezorgt ( 1 ). Doch hoewel een visschersdorp zijnde, zoo is daar eene groote vaart' 

 z/van Maleijers, Javanen en Mooren, komende daar bij elkander om hunnen 

 //koophandel te doen van de Javaansche kust, Palembang, Djambi, Indragiri, 

 z/Atjeh, Keddah, Pera, Kalang, Djohor, Pahang, Patani, Siam, Kambodja, 

 z/Koetjin-China, en de Menangkabauers, die Sumatra bewonen, verschijnen daar 

 z/in menigte, trekken veel zout en rijst als ook de visch, die daar, op zekere 

 //tijden van het jaar, meest gevangen wordt door de Selafcters, — dat zijn Ma- 

 z/leische ongemanierde volkeren, die zich met vrouwen en kinderen onder de 

 //eilanden onthouden en hier en daar zwerven, — ■ welke visch, nevens schoone 

 z/kuit die ze heeft, gedroogd en gezouten wordt en waarnaar deze inlandsche 

 //natiën zeer gretig zijn." 



Het lag in het systeem van de O. I. Compagnie, om dezen uitgebreiden 

 handel tot zich te trekken en daartoe moest het contract van 1689 den weg 

 openen. Dat contract schijnt echter den bandahara Sri Maharadja en den Sulthan 

 spoedig te drukkend te zijn voorgekomen. Althans zij zonden in April 1691 een 

 gezantschap aan de Regering, om te verzoeken van dat contract ontslagen te 

 worden. Sulthan Mahmoed schreef bij die gelegenheid, dat de bandahara niet 

 bevoegd was geweest den uitsluitenden handel toe te staan. De inwilliging van 

 dat verzoek werd uitgesteld, in afwachting dat een ander gezantschap zou komen, 

 om over eene nieuwe overeenkomst te onderhandelen, hetgeen echter niet geschiedde. 



Sulthan Mahmoed was in dien tijd te Djohor gevestigd, en het schijnt wel 

 dat de bandahara Sri Maharadja, die het bewind voor hem voerde, weinig zorg 



(') Nog in 1706 waren er Djohorsche beambten in Siak. Dit blijkt uit een brief van het 

 bestuur te Malakka aan de Hooge Regering van 25 Januarij van dat jaar, nog voorhanden op het 

 Archief aldaar. 



