— 151 ~- 



Dit handelstractaat kon de Sulthan van Siak volstrekt niet verhinderen een 

 tractaat van eenigen anderen aard aan te gaan niet andere natiën, indien slechts 

 de handel van de Britsche onderdanen niet werd uitgesloten of bemoeijelijkt (art. 

 4). Het is dan ook niet dan eene zeer billijke overeenkomst, waardoor aan de 

 politieke regten van geene andere natie werd te kort gedaan. Men zou er alleen 

 op kunnen aanmerken, dat de majoor Farquhar teeken t als //kominissaris van 

 wege het Britsen Gouvernement." Wij mogen de vraag opperen, of een agent 

 van de Engelsche Oost-Indische Compagnie het regt had, om voor het ,/Britsch 

 Gouvernement" te handelen. De voorwaarden van het toenmalig octrooi der 

 Engelsche Oost-Indische Compagnie zijn ons niet voldoende bekend om deze 

 vraag te beantwoorden. 



Het Gouvernement te Calcutta scheen, evenzeer als dat van Poeloe Pinang, 

 zeer met dezen eersten stap ingenomen te zijn en gaf zelfs magtiging om een 

 Britsch etablissement te Siak op te rigten, indien het Gouvernement van Poeloe 

 Pinang dit raadzaam mogt achten ( l ). 



Het bestuur van Poeloe Pinang vond dit echter niet raadzaam, althans niet 

 om er dadelijk toe over te gaan. "Waarschijnlijk heeft het, en zeer teregt, zich 

 vooraf willen bekend maken met den waren toestand van zaken op de kust 

 van Sumatra en de vooruitzigten voor den handel, iets dat voor eene han- 

 delscompagnie boven alles moest gaan. Die kust was toenmaals nagenoeg ge- 

 heel onbekend; slechts weinige Europesche handelaars en zeevarenden bezochten 

 haar, en de loop en de uitgestrektheid der rivieren waren slechts zeer opper- 

 vlakkig bekend. Van het cijfer en van de maatschappelijke gesteldheid der 

 bevolking wist men n.iets, evenmin als van de behoeften en de hulpbronnen 

 van den handel. Plet was dus een verstandig plan van het bestuur te Poeloe 

 Pinang, dat het een kundig man naar de oostkust van Sumatra zond, om de 

 ontbrekende kennis op te doen. Het koos daartoe den heer R. Ibbetson, een 

 der ambtenaren van de O. I. Compagnie te Poeloe Pinang. De luitenant S. C. 

 Crooke, van het 20 e regement, werd aan hem toegevoegd, voornamelijk voor 

 topographische en hydrographische opnamen. 



De instructie, die, onder dagteekening van IS Mei 182S, den heer Ibbetson 

 werd gegeven ( 2 ), wijst ten. duidelijkste aan, dat zijne zending geheel alleen 

 van commerciëlen aard was en dat hij in zijne aanrakingen met de hoofden en 

 bevolking zich moest bepalen tot de aantooning van het voordeel voor weder- 

 zijdsche partijen, dat uit den handel met Poeloe Pinang zou kunnen voort- 

 vloeien. Er werd zelfs niet aan gedacht eene begunstiging van Britsche on- 

 derdanen boven anderen te vragen; men verlangde niet meer dan gelijkstelling. 

 De staatkunde was aan deze zending zóó geheel en al vreemd, dat men in de 

 instructie leest: //Art. zes. De edele Gouverneur acht het raadzaam U in het 



(!) Andcrson, Mission, bl. 3fj2. 



(-) Zio bij Ai.derson, Mission enz., bl.' 361. 



