Hoofdstuk IX. — 123 — Aanteekening. 



beide voorafgaande vorstinnen, dit er niet bij vermeld zou zijn, te meer daar althans 

 de moeder van Jayawisnuwardhani een dochter van Kërtanagara was, zoo ligt het 

 voor de hand er de ons reeds bekende bini haji in te zien, die de moeder was 

 van den voorafgaanden vorst Jayanagara, den halfbroeder van de thans regee- 

 rende vorstin. 



En ten vierde, is het na het voorafgaande duidelijk, dat de gaping in het 

 gedeelte, waarin men Hayam wuruk's naam aantreft, aangevuld moet worden tot 

 bhaldra cri rd(jasanagaran)dmardjdbhiseka. 



Trouwens nauwkeurig toegezien vertelt ook de oorkonde, dat deze vier 

 personen tot elkander in een familierelatie staan, als door de Pararaton is aan- 

 gegeven. 



De twee eerste dames toch komen er voor als hadden zij gelijke rechten, 

 en als waren zij gelijkgradig (zusters), zij geven beiden onafhankelijk van elkan- 

 der tegelijkertijd het bevel; Rajasanagara (Hayam wuruk) bekleedt een mindere 

 plaats, en staat dus met hen niet op een zelfde lijn, maar lager, en kan dus ook 

 van een jonger geslacht zijn (iniriny), terwijl aan de derde dame, hoewel in de 

 laatste plaats genoemd, toch door de regeerende vorstin de noodige eerbied wordt 

 bewezen (makamcwggalya), omdat zij zooveel ouder, haar stiefmoeder, is. 



Met de gegevens door de Pararaton hier en in het volgende hoofdstuk ons 

 aan de hand gedaan, en deze in verband gebracht met hetgeen het bekende op- 

 schrift op het ManjuQrï-beeld aan het licht bracht *), is het thans niet meer 

 moeielijk den tijd, waaruit het aangehaalde opschrift dagteekent iets nader te 

 bepalen 2 ). De beide grenzen waartusschen het valt, kunnen nu veel nader wor- 

 den aangegeven, en als men, wat na al het voorafgaande wel door niemand meer 



1) Het opschrift op liet Mafijucri-beeld, dat Dr. Verbeek in zijne Oudheden van Java, onder no. 563, 

 bl. 275, gist dat van Panataran afkomstig zou zijn, werd behandeld door Friederich, in Zeitschrift der D. M. 

 G., XVIII, bl. 494 en door Prof. Kern in Not. B. G. XVIII (1880), bl. 106 en volgg. De door den laatste 

 gegeven vertaling luidt : „De oppervorst uit Arya-stam heeft (het beeld van) Mafijucri en règle opgericht in 

 het jaar vijf-zes-twee-een (d. i. 1265 Caka) tot vermeerdering van de dharma (wet en geloof in Buddh. zin) 

 in den Jinalaya (of in Jinalaya)" ; en „Ook heeft hij Adityawarman, in 't rijk beheerd door H. M. ie opper- 

 koningin, (hij) uit haar geslacht afstammende, met zuiveren zin Cd. i. vroom), (begaafd) met uitstekeude eigen- 

 schappen, zeer voornaam staatsdienaar, op Javaanschen bodem in de stad van den Buddha-tempel, een ver- 

 wonderlijk schoonen tempel gebouwd, met het doel om zijne ouders en verwanten uit het ondermaansch bestaan 

 (d. i. uit de kwalen dezer wereld) te voeren tot de vreugde van het Nirwana", „in het Caka jaar 1265". 

 Dit opschrift is door Prof. Kern in verband gebracht met die van Batu beragung en van Pagar ruyung. Te zamen 

 leeren zij dat er in dien tijd in het Manangkabau'sche een Javaansche vorst heerschte van dien naam en verwant 

 aan het Majapahitsche vorstenhuis. Over deze laatste opschriften, zie men Fi'iederich's Over inscriptien van 

 Java en Sumatra voor het eerst ontcijferd, Verh. Bat. Gen. (1857), maar vooral Kern en Cohen Stuart in 

 Bijdr. T. L. en Vk. v. N. I., 3e volgr. VII, 289; VIII, 16; en 4e volgr. I, 159. Het „beheerd door H. 

 M. de opperkoningin" luidt in 't Manjucri-opschrift griwarardjapatniwijité\Ji\; dit zou ook vertaald kunnen 

 worden „veroverd door de gemalin van Z. M. den oppervorst", hetgeen een anderen indruk geeft. In de opvat- 

 ting sluit ik mij bij Prof. Kern aan. 



2) Dit met het oog op hetgeen er reeds gezegd werd in Groeneveldfs Catalogus, bl. 386, 



