14 VERSLAG OMTRENT HET EILAND 



passing op die van Nias. Het eiland is blijkbaar van neptunisch-plutonischen oorsprong , ter- 

 wijl de koraalsteen en op de bergen in liet noorden en middeldeel van het eiland bewijzen dat, 

 reeds bij de opheffing, de grond niet diep onder het vlak der zee was gelegen. De koraal- 

 blokken die hier en daar aan het strand verbrokkeld worden aangetroffen en niet veel meer 

 dan één voet dik zijn, getuigen ook van een kort bestaan, alvorens zij met de kleilagen, 

 waarop zij waren nedergezet , werden opgeheven. Meestal echter , vooral in het hoogere bin- 

 nenland en tot op de toppen der heuvelen , zijn zij in kleinere stukken gebroken en maken 

 zij de reeds zoo ongemakkelijke voetpaden nog lastiger; de structuur, als voortgebragt door 

 moewandra is dikwijls nog zeer duidelijk. Aan de zuid- en zuidoostkust is het strand door soms 

 nog ver in zee te volgen koraalbanken bedekt, door den invloed van de lacht, het zee- 

 water en den golfslag tot eene mergelkleurige massa veranderd. Langs de oostkust wordt 

 o-een koraal aangetroffen. Aan de oppervlakte van den grond komen aan de noord- en oost- 

 zijde voornamelijk leemlagen voor, waaronder in groote hoeveelheid pijpaarde; verscheiden 

 heuvels bestaan daar genoegzaam geheel uit; deze pijpaarde is echter zelden zuiver, maar meest 

 met zand gemengd. De kleilagen zijn geel of rood; ook wordt, vooral aan de heuvels, veel 

 aardachtige trachiet gevonden. In de overige deelen van het eiland zijn het zandsteen- 

 soorten , gele , graauwe en roode van fijne en grove korrel , en meer of minder zamen- 

 hang, soms in lagen, soms door de massa verspreid, met kalk- en thonaarde ver- 

 mengd. Ook veldspath-, kwarts- en trachietconglomeraten komen er in menigte in voor, en 

 wel deze laatsten 't menigvuldigst, vooral als rolsteenen in verre weg de meeste rivieren, 

 waarvan zij niet zelden nagenoeg de geheele bedding uitmaken. Eene andere niet minder veel- 

 vuldig en dikwijls als groote rotsblokken verschijnende steensoort is de kwarts; zoowel als 

 rolsteen in meest alle rivieren, als glomeraat met mica, waarvan de rivier Nojo bij het 

 dorp Hili Daai groote exemplaren oplevert. De mica komt voor in de beddingen van 

 de riviertjes achter Maros, vooral met kwarts en trapp vermengd. 



Ook veldspath wordt schaars zuiver gevonden , maar in trachiet-en zandsteenconglomeraat 

 aangetroffen. Verder piksteen, augiet en trapp, hoewel niet zoo frequent. Ook eenige 

 bitumineuse kolenschiefer aan de stranden, waardoor het te vermoeden is, dat, zoo er banken 

 hiervan bestaan , zij zich onder de zee zullen bevinden. Verder kiezel, thon en kalkschiefer 

 in spaarzame hoeveelheid, zoomede pyriet en digte kalk, enkele kleine stukjes porphyr en 

 syeniet en graphiet. 



Van ertsen was de oogst der kommissie niet rijk. IJzer, in verschillende verbindingen, over 

 het geheele eiland, als: zwavelkies in kleine stipjes binnen in harde blaauwe thonbrokken , 

 meer of min ijl en digt gezaaid; bij Sumbawa en vooral bij Telok Baleika, titanijzer als 

 fijn zwart glinsterend zand, overal langs de stranden ; rood en bruin ijzersteen in de beddingen 

 van eenige rivieren. Koper als malachiet en lazuur in geringe hoeveelheid, voornamelijk 

 in de rivier Ehau, die zich in de Modjeija uitstort. 



Goud zou, volgens opgeven van Maleijers, in pottenbakkersleem aan de oostkust voorkomen , 

 doch is daarin niet kunnen ontdekt worden. 



