Mijne Hindoe-oudheden van Java. in 'de Indiana aangevangen, daarin, gelijk mij thans voor- 

 komt, zoo uitvoerig, minder goed geplaatst, zal ik in het derde stuk van dat werk, met een 

 kort en zamenvattend slot, voldoende voor zijne lezers besluiten. Meer eigenaardig in de dee- 

 len van het Bataviaasch genootschap geplaatst, zal ik het vermeerderd en verbeterd, daarin 

 andermaal uitgeven, om het verder ten einde toe te vervolgen. Ik reken op wilwellende le- 

 zers en humane recensenten, twijfel er niet aan, mijne taak, met bescheidenheid aanvaard, 

 ook met de meest mogelijke nederige gevoelens omtrent mijn vermogen daartoe te zullen ein- 

 digen, en zal mij, zoo ik daarin beneden gekoesterde Avenschen en verwachtingen blijf, trach- 

 ten te troosten met het zoo ware, als wel bekende: ,/in magnis et voluisse sat est." 



Weldra zullen vijftig jaren zijn verloopen, sedert den tijd van Raffles en Crawfurd, die ze 

 ons deden kennen, ze weder van uit de bosschen, van achter struiken en geboomte, waarin zij 

 eeuwen lang verscholen en vergeten hadden gelegen, deden verrijzen, de beelden en monumen- 

 ten uit Java's Hindoe-periode, 't Is zoo, enkele, en vooral in de laatste jaren, zeer verdienste- 

 lijke stemmen, heten zich intusschen hooren; maar te spoedig hadden zij uitgesproken. De na- 

 tuur-, taal-, geschiedkunde, de zeden en gewoonten van Java hadden hare vele blijvende weten- 

 schappelijke vertegenwoordigers; niet alzoo zijne oudheidkunde. En waarom niet? — een e vraag, 

 waarop een veelzijdig antwoord kan worden gegeven, //tls eene duistere, daarom ondankbare 

 studie", zeggen sommigen; en anderen wederom: //maar hoe ook over die oude tempels geschre- 

 ven? wie kan ze gaan zien, vergelijken, bestuderen, zooals ze daar honderde palen van elkan- 

 der, door de binnenlanden verspreid liggen, vaak verre van den grooten weg en diep in de 

 bosschen verscholen?" //En", vervolgt een derde, //wat blijft ook na Raffles en Crawfurd nog 

 van hen te zeggen?" Misschien hebben die eersten wel gelijk en zal ik het treurig genoeg on- 

 dervinden. Wat die anderen althans zeggen, is maar al te waar. Of echter na Raffles en Craw- 

 furd niets meer over de oudheden van Java te zeggen overblijft? Wij hoorden het reeds, nog 

 veel, zeer veel. Voorzeker wij danken hen en zullen hen voor veel blijven danken. Hunne 

 verdiensten omtrent de ontdekking en verspreiding der kennis van de geschiedenis en oudheid- 

 kunde van Java zijn groot. Wat toch wisten wij, vóór hen, van beiden, vooral van Java's 

 oudheden? Wat kunnen wij anders, dan een beschaamd zwijgen bewaren, wanneer wij in 

 Heeren's //Ideën" lezen: 



//Het vijfjarig bestuur van Stamford Raffles, onder de Engelschen, heeft ons Java naauw- 

 // keuriger leeren kennen, dan het tweehonderdjarig bezit der Hollanders. Op zijne reizen drong 

 z/hij in de binnenlanden door, en ontdekte grootendeels zelf de oudheden, aan welker beschrij- 

 z/ving hij in zijn voortreffelijk werk eene bijzondere afdeeling heeft toegewijd." (*) 



Ja, van Kampen zegt wel: //Op den verderen togt van den gouverneur-generaal (van Imhoff) 

 // ontmoeten wij het eerste verslag van den tempel te Prambanan , die ons door de beschrijvin- 

 z/gen van Raffles en Crawfurd nader bekend geworden is. Ook van Imhoff en zijne reisgenoo- 

 z/ten zagen dien (1744) en begrepen uit de daartoe behoorende beelden, dat de Javanen oud- 

 z/tijds de eerdienst der Hindoes hadden; „ zooals men ook," zegt het reisverhaal, //uit meer 



■ / 



(*) Ideën over staatk. enz., vertaald door Mr. G. Dorn Seiffen, "Rotterdam, Smith, 1825, III deel, blz. 81. 



