4 



//andere oudheden van dien aard hier en elders reeds ontdekt heeft/'' De Engelschen hebben 

 //dus de eer dier ontdekking niet, jammer slechts dat de Hollanders die in handschrift bewaard 

 z/en niet aan de wereld hebben medegedeeld (*)/■ Maar op zulk eene verdediging, indien van 

 Kampen ze als zoodanig wilde beschouwd hebben, wat anders te zeggen, dan: //non istis de- 

 fensoribus"? Ja, die verdediging, is ze niet veeleer eene beschuldiging? Immers van Imhoff, hij, 

 die daar zoo eenig staat in de rij der vroegere gouverneurs-generaal, als voorstander van kun- 

 sten en wetenschappen, hij bezoekt, beziet, bewondert de oudheden van Prambanan, maar om 

 ze weder te vergeten, het oog der wetenschap er niet op te vestigen! Doch hier vallen wij den 

 ouden tijd en onzen vaderen ook al te hard. De binnenlanden van Java waren immers, in 

 van Imhoffs tijd en nog vele jaren later, als taboe, gesloten voor den Europeaan; de lust van 

 de studie der Indische geschiedenis, taal- en oudheidkunde was nog niet ontwaakt, ook haar 

 kennis nog zeer beperkt en gebrekkig. 



Eerst later in 1778 werd het Bataviaasch genootschap van kunsten en wetenschappen opge- 

 rigt. Nog later ontstonden de wetenschappelijke vereenigingen in Biïtsch-Indië , en hoeveel later 

 nog sloeg het wetenschappelijk Duitschland de handen aan het werk der Indische studiën? 



Hoe onbekend echter de Nederlanders nog op het einde der verloopene eeuw met de voor- 

 naamste oudheden van Java waren, trof mij onlangs bijzonder, toen ik, in het tweede deel der 

 verhandelingen van het Bataviaasch genootschap bladerend, daar, onder meer andere curieuse 

 aan-teekeningen van Josua van Iperen, toenmalig dirigerend lid en secretaris van het genoot- 

 schap, ook deze, onder de door hem uitgegevene Sedjara Radja-Java, las (t) //Prambanan zoude 

 ik in 't gebergte zoeken, mogelijk zullen wij van de gelegenheid dier plaats door den tijd na- 

 dere berigten bekomen" (§). En wat schreef nog in 1810 een lid des genootschaps naar Cal- 

 cutta? ,/Ik heb onlangs vernomen, dat de officieren van ons leger, die Java doorkruisten, op 

 //hunne marsenen vele afbeeldsels, vooral van Ganesa, gevonden hebben, gelijk aan die, welke 

 // zij gewoon waren op het vaste land van Indië te zien. Het is zeer waarschijnlijk, dat de 

 //inwoners der beide eilanden Java en Sumatra, voordat zij het Mohamedaansche geloof omhels- 

 z/den, de godsdienst van Brahma toegedaan waren (**)." 



Maar ik mag wel schijnen een zwarte lijst af te lezen, tegen eigen volk en vaderland de hand 

 op te heffen. Doch wat ook moge schijnen, waar is het, en daarmede genoegzaam bewezen, wat 

 ik begon te zeggen, dat wij voor Raflles en Crawfurd weinig of niets van de Hindoe-oudheden op 

 Java wisten. Maar hoe waar dit ook zij, toch had Ritter geen regt te zeggen: //De Hollan- 

 z/ders deden weinig ter bevordering van ontdekkingen. Zij bemoeiden zich, gedurende hun lang 

 z/bezit van zoo vele en rijke kultuurlanden, weinig met de beoefening der Oostersche talen, 

 z/met de inlandsche en zoo rijke letterkunde en met de merkwaardige gedenkteekenen, welke 

 z/het eerst overal, zelfs op het hoofdeiland van hunne bezittingen op Java door de Britten zijn 



(*) N. G. van Kampen, gesch. der Nederl. buiten Europa, Haarlem, Bohn, 1832, III deel, blz. 65 v. v. 



(f) Pag. 157. 



(§) Prambanan, in welks nabijheid de voornaamste en meeste tempels van Java liggen. 



(**) Marsden, Mal. Spraakk. (London 1812 Haarlem, 1842, inleiding pag. I, 11 en noot. 



