//onderzocht" (*); want valt het laatste niet te ontkennen, het eerste is eene onwaarheid; im- 

 mers ieder, niet geheel vreemdeling in de geschiedenis der Nederlanders in Indië, weet, dat on- 

 ze vaderen vele scheeps- en ontdekkingstogten deden door de Indische zeeën en den Indischen- 

 Oceaan. In Abel Tasman bezaten zij reeds hun Cook, toen die der Engelschen nog lang niet 

 geboren was, en de namen Nieuw-Holland, Nieuw-Zeeland, van Diemensland, de Maetzuijkers- 

 én Boreels-eilanden, het Tasmans-eiland, de Frederiks-Hendriks-baai, de Maria-, Schouten-, 

 Heemskerk-, Zeehaan-, van der Lijns- en Vrienden-eilanden, zoo vele andere namen meer, zullen 

 ten allen tijde op de land- en zeekaarten blijven prijken, als schoone getuigenissen voor de ont- 

 dekkingstochten der Nederlanders in Indië. Wie zou het ook niet weten, dat zij van de vroeg- 

 ste tijden af evenzeer hunne verdiensten hadden in de oprigting van scholen en het beoefenen 

 der Oostersche talen. Doch waartoe hier langer stilgestaan bij een onderwerp, genoegzaam be- 

 kend en door anderen in zijne ware verdiensten toegelicht (t). 



En de predikanten Rogerius, Baldaeus, Valentijn, nog andere schrijvers, geven ze ons niet 

 voor Ceylon, de kusten van Coromandel, Malabaar, nog andere gedeelten van voor-en achter-In- 

 dië, gelijk hunne werken getuigen, zulke berigten omtrent de volkeren, godsdienst, geschiede- 

 nis, zeden en gebruiken dier landen, als we van hun tijd slechts kunnen verwachten, en die 

 we vergeefs bij hunne tijdgenooten uit andere natiën zoeken? 



Omtrent Rogerius //Opene deur tot 't verborgen Heidendom,// reeds in 1651 te Leiden uitge- 

 komen, getuigt de groote Oosterling A. W. von Schlegel „ ondertusschen heeft het werk groo- 

 z/te waarde als een eenvoudig berigt, geput uit eene oorspronkelijke en vrij oordeelkundige me- 

 z/dedeeling over godsdienstige gebruiken, wetten, leerstelsels en kosmogonische en heroische 

 //mythologie der Indiërs" (§). 



z/De Hollandsche geestelijken" zegt hij op de voorgaande bladzijde, //Abraham Rogerius, 

 //Baldaeus en Valentijn hebben zich, de beide eersten in de zeventiende, en de laatste in 't be- 

 z/gin van de achtiende eeuw, voor de naauwkeurige kennis van Indië ongemeen verdienstelijk 

 //gemaakt." En elders lezen wij: //Indien al de vroegere Portugesche schrijvers, voornamelijk 

 z/de Barros en zijn vervolger Diego de Conto, eenige berigten omtrent den toestand van som- 

 //ïuige Indische tempelen, en omtrent de godsdienst-plegtigheden hebben medegedeeld, het schijnt 

 z/niet, dat zij eenig uitvoerig verslag omtrent de godsdienst dier volkeren hebben uitgegeven. 

 //Holland heeft daarvan de eerste eer gehad en eene geheele reeks van schrijvers voortgebragt, 

 z/die ook nu nog buiten 'slands bij de weinige geleerden, welke hunne werken kennen, in ach- 

 z/ting staan" (**). Hij vermeldt daarna ook ons drietal, zoo even genoemd. 



Waren den vroegeren Nederlanders, gelijk den lateren Engelschen, ook van Ceylon en het 

 groote schier-eiland naar Java gekomen, evenzeer de binnenlanden van Java open geweest, 



(*) C. Eitter, Erdkunde, V, 2, pag. 645. 



(f) Van Hoeveil, geschiedkundig overzigt van de beoefening van kunsten en wetenschappen in Neerl. Indië. 

 Tijds. van Neerl. Indië II jaarg. , II deel, P- 1 volgg. 



(§) Tijds. voor Neerl Jndië, IV jaarg, Il deel. p. 576 enz. enz. 



(**) Reuvens, Verhandeling over drie groote steenen beelden enz., pag. 4 vg. 



