11 



eene rijke nalezing hij daar nog voor zijn kundigen, naauwkeurigen, ijverigen opvolger, helaas! 

 zoo vroeg, zoo onverwacht der wetenschap ontvallen! heeft overgelaten. Slechts even maakt hij 

 melding van de Tjandi's op den Diëng; van die op het Oengaran-gebergte zijn zijne berigten 

 nog minder. Van het eenige Boro-boedoer met zijne tallooze reliëfs vernemen wij ook maar 

 zeer weinig. 



Doorreisde Baker voor Raffles Midden-Java, Horsfield bezocht voor hem de meer oostelijke land- 

 schappen. Aan hem danken wij de beschrijving der oudheden in Madioen , Kedirie en Pasaroean , 

 bij Raffles voorkomende. Zeide Horsfield zelf het niet, zijne beschrijving zon het reeds genoeg- 

 zaam uitwijzen, dat zij niet uitvoerig is. Hij reisde als natuurkundige. De beschrijving der 

 oudheden was slechts bijzaak, moest er dus onder lijden. Van het landschap Madioen meldt 

 hij ons al zeer weinig, doch dit mogen wij hem niet euvel duiden, want daar is slechts 

 weinig. Maar dat hij van Tjandi Panataran in Kedirie zoo weinig zegt, is daarom zoozeer 

 te betreuren, omdat er zoo veel te zeggen valt van haar bijzonderen bouw, van haar vele 

 en schoone relief-voorstellingen uit de Homo. Men sprak hem nog van verscheidene ruïnen 

 in de bosschen verspreid, maar hij ging ze niet zien. De weg daarheen is ook niet gemak- 

 kelijk, dat hebben wij ondervonden. Omtrent die van Singo Sari in Pasaroean is hij uitvoe- 

 riger, maar zoo veel te korter is hij weder omtrent die van het naburige Malang. Over het 

 algemeen redeneert Horsfield meer, dan hij beschrijft. Hier en daar geeft hij ook beschrijvingen , 

 soms met eene naauwkeurigheid, om den lezer weder met zijne niet altijd juiste redeneringen 

 te verzoenen. 



Omtrent de oudheden te Banjoewangi is Raffles verbazend kort (*). 



Crawfurd heeft in de Asiatie Researches eene verhandeling over de oudheden van Prambanan 

 en in de Bombay Transactions eene andere over Boro-boedoer gegeven. Ilc ken noch de eene, 

 noch de andere. Ongetwijfeld zullen ze meer bevatten, dan hij ons over haar in zijne Historij 

 of the Indian Archipelago geeft. Weinige pagina's toch bevatten den voornaamsten rijkdom 

 zijner tempel-beschrijving (t). Hoe zaakrijk ook, geven zij toch te weinig. Ook bezondigt 

 hij zich daarin waarlijk aan geen kleine onnaauwkeurigheden. De middentempel, zegt hij, 

 bestaat uit verscheidene vertrekken; en deze heeft juist maar ééne kamer, de andere toch 

 zijn kleine aangebouwde vestibules. Hij prijkte met de beelden der hoofdaanbidding, ver- 

 volgt Crawfurd, en die heeft hij overal bevonden te bestaan in de vernielende kracht van 

 het drietal der Hindoes, of in eene godheid van hetzelfde geslacht ; maar niemand heeft die 

 ooit, bij menschen geheugenis, daar gezien; ook hebben wij, die bepaald naar hen zochten, 

 nog nimmer de eer gehad hen ergens elders in een middentempel als beelden van hoofdaan- 

 bidding te ontmoeten. Humboldt, die alle schriften van Crawfurd las, zegt wel, dat alle 

 Boeddha's van Prambanan vol eerbied het gelaat naar den rniddentempel hebben gekeerd; maar 

 waar is 't dat die, welke in drie van de omgevende tempelrijen geplaatst zijn, hem met den 

 rug aanzien, daar hun tempelingang naar buiten is gekeerd. Crawfurd geeft verder nog nevens 



(*) Raffles History of Java, vol. 11 , 1—68. 



(f) Crawfurd. De Indische Archipel. Holl. vert. III, 216—219. 



