13 



l 6 . groote groepen van kleine tempels van gehouwen steen, bestaande in eene reeks van 

 afdeelingen, in ieder van welke een beeld geplaatst is; 



2°. enkele tempels van grooten omvang van gehouwen steen, bestaande in eene reeks van 

 afdeelingen, die ommuurd zijn en te zamen een heuvel of bergtop omgeven zonder gewelf of 

 uitgraving ; 



3°. alleen staande tempels van gebakken steen met eene uitholing gelijk aan de enkele tem- 

 pels van de eerste klasse; 



4°. ruw gebouwde tempels van gehouwen steen, van een later maaksel dan alle de overige. 



Die classificatie kan misschien gelden voor de tempels , die Crawfurd bezocht of kende ; zij is 

 echter ten eenemale af te wijzen voor alle tempels van Java. Later zullen wij betere gelegenheid 

 hebben dan hier, om dit omstandig aan te toonen. 



Evenals Crawfurds klassificatie der tempels moeten we ook zijne rangschikking der beelden 

 afwijzen. Hij onderscheidt die in: 



1°. beelden behoorende tot de echte eeredienst der Hindoes; 



2°. beelden aan die eeredienst en haar verval toegewijd; 



3°. beelden, die ruwer bewerkt zijn, waarschijnlijk van eene vroegere eeredienst, dan die van 

 het Hindoeisme. 



Zij is te algemeen en tevens te beperkt, gelijk we ook later zullen hooren. 



Crawfurd beweert, dat de Siva-cultus die der tempels van Prambanan is geweest, vermits in 

 een der groote middeltempels een beeld van die Godheid zelve gevonden is , van zijn Sakti Doerga 

 en ook van zijn zoon Ganesa. Geheel onjuist, want, moeten we gelooven, dat de door hem be- 

 doelde Si va geen Siva is, bovendien staan diens beeld en dat van zijn Sakti en zijnen zoon in 

 zijkamertjes, geenszins in de hoofdkamer des tempels, die ingestort, vol steenen, ontoegankelijk 

 is. Doch, gesteld eens die beelden konden bewijzen, dat de tempelgroep Loro-Djongrang, waar- 

 toe hun tempel behoort, aan de Siva-cultus ware gewijd geweest, kunnen ze het dan ook te- 

 gelijk bewijzen voor de beide andere groepen Sewoe en Loemboeng? immers geenszins. 



Raffles en Crawfurd beiden hebben ook, naar aanleiding der gegevens van den toenmaligen 

 Panumbahan, later sultan van Sumanap, hunne gedachten laten gaan over het schrift in de 

 inscriptien op steen en koperen platen van het oude Java. Zij hebben de verschillende schrift- 

 soorten geklassificeerd , jaartallen en vertalingen daarvan gegeven. Daarin echter hebben zij 

 en anderen, die hen volgden, zich schromelijk vergist. 



Ik zou mij wel wachten in eene zaak, waarin ik volstrekt niet bevoegd ben, uit mij zelf te 

 spreken, zoo beslissende en veroordeelende uitspraak te laten hooren, kon ik mij daarin niet beroe- 

 pen op een gezag, welks uitspraak daarin niet te betwijfelen valt. De heer Friederich toch, die 

 zich in de laatste jaren met zoo bijzonder goeden uitslag op de ontcijfering van jaartallen en 

 inscriptien, in het verschillende oude en door de Inlanders vergeten schrift van Java gegeven, 

 heeft toegelegd, heeft meermalen in geschrifte verklaard, dat de verklaringen door den sultan, 

 vroeger panumbahan van Sumanap en andere inlandsche geleerden vroeger en later van die 

 inscriptien en jaartallen gegeven, op enkele uitzonderingen na, niet het minste vertrouwen ver- 

 dienen. Maar hierover kunnen we thans, gelijk over Crawfurds tempels- en beelden-classi- 



