16 



geenszins alles. Hij spreekt ons toch niet van het godsdienstig en voor de kennis van Java ; s 

 oude eeredienst zoo hoogst belangrijk godsdienstig karakter van Mendoet. Van de volksverhalen 

 der beide tempels is het eerste zoo curieus aandoenlijk, als het laatste onbeduidend om te lezen. 

 Winter, die den Javaan kent, zijne taal verstaat, in zijn leven en zijne letterkunde is gedron- 

 gen, alsnog geen tweede, hij, de groote bron voor de Javaansche taal en letterstudie, heeft zich 

 ook daardoor verdienstelijk gemaakt, dat hij de volksoverleveringen omtrent de stichting der oud- 

 heden bij Prambanan heeft bijeenverzameld en medegedeeld (*). Hij heeft ons daardoor nog meer 

 overtuigd, dat in die overleveringen, wat ook anderen meenen, geen waar woord uit den oudeu 

 tijd is overgebleven. In dienzelfden jaargang is ook een belangrijk berigt van den heer Bud- 

 dingh over de Diëngsche oudheden geplaatst (f). In den derden jaargang (§) geeft deheerValck 

 in zijne //gedachten over de ruinen van de Hindoesche godsdienst, welke op Java gevonden wor- 

 den," ons in korte trekken eene algemeene beschrijving der oudheden van Prambanan. Jam- 

 mer dat zijne beschrijving niet uitvoeriger is, zoo spoedig eindigt; ook hij schijnt de meening te 

 deelen: //Raffles en Crawfurd hebben alles reeds gedaan", wanneer hij zegt: „de prachtige tem- 

 pel van Boro-boedoer in de residentie Kedoe is- reeds zoo dikwerf beschreven en afgebeeld" (door 

 Avie, en waar en wanneer toch?) //dat het onnoodig zal zijn, daarover bij deze uit te wijden." 

 Zijne beschrijving achtervolgt hij met eenige opmerkingen over de bestemming, de bouwstoffen , 

 de stichters, den tijd der stichting, de oorzaken der verwoesting en het godsdienstig karakter van 

 dien tempel, alsmede met eenige wetenswaardige berigten omtrent zijn kabinet van Hindoe-oud- 

 heden. De heer Valck geeft ons menige juiste en belangrijke opmerking, echter ook een en an- 

 der, dat minder aannemelijk is. Wanneer hij toch zegt: //Ik aarzel dus geenszins om hetzelve 

 (Tjandi Sari) voor een woonhuis te houden, hetwelk voor de vorsten of opperpriesters van Pram- 

 banan heeft gediend", dan gelooven wij wel degelijk te moeten aarzelen; ook kunnen wij ons 

 moeijelijk met hem vereenigen, wanneer hij het wel mogelijk acht, dat de kedaton RatoeBoko 

 als eene retraite was voor de vorsten van Prambanan in die onrustige en oorlogszuchtige tijden. 

 Het eene en het andere is niets meer dan eene subjectieve meening, zonder bewijzen. Tjandi 

 Sari is in denzelfden vorm gebouwd als Tjandi Plaossan, waarin de vereerde beelden nog ge- 

 vonden worden. Wel weten we, dat de Hindoe - Javanen hun goden-tempels van gehouwen 

 steen, zoo rijk met sculptuur overdekt, bouwden; maar uit niets blijkt, dat ze ook zulke ge- 

 bouwen, daartoe bovendien veel te eng en unconfortable voor huizing van menschen, voor 

 hunne vorsten zouden gesticht hebben. In den koepel van Boro-boedoer hebben onze eigen oogen 

 een Boeddha zien zitten, daarin uitgegraven, zoodat Valck onjuist is, wanneer hij zegt: //Ook 

 uit dezen tempel is de hoofd- Godheid, die in eenen koepel, waarin de tempel eindigt, gevestigd 

 schijnt geweest te zijn, verdwenen." Zijne meening dat in de uitgestrekte vlakten van Djokjo- 

 karta om die tempels een strijd is gevoerd tusschen drie Boeddhistische sekten of wel tus- 

 schen Boeddhisten en Sivaiten, welke eersten van Boro-boedoer, als hun hoofdzetel, uitgingen 



(*) Tijds. voor Nederl. Indië, 2e jaarg. Ie deel, pag. 459—473. 

 (f) Ibidem, 2e jaarg. Ie deel, pag. 337—343. 

 (§) Ibidem, 3 e jt.arg. Ie deel, pag. 177—203. 



