29 



keurig. Hij ziet den eenen tempel voor den anderen aan. De fragmenten van Tjandi Kebon 

 dalem beschrijft hij ons onder den naam van: „Ie grand temple de Brambanan." Zijne slot- 

 redenering over het godsdienstig karakter der tempels is zoo onbeduidend als verkeerd. 



Meerdere schrijvers van het buitenland zijn mij niet voorgekomen, ''t Is bekend dat Raffles 

 history of Java door den Heer de Sturler in 1836 onder den naam „ Geschiedenis van Java" 

 in het Nederduitsch is vertaald. Die wedergeboorte heeft Raffles echter vijf zesde van zijne 

 vroegere lijvigheid gekost. De dikke Engelschman is een magere Hollander geworden, een zeer 

 magere! Waarom? De vertaler zelf zal het u zeggen: ,/De beschrijving van oudheden, aloude 

 tempelgebouwen, mythologische overblijfselen, legendes en aloude volksgedichten heb ik, als 

 niet noodzakelijk en slechts voorwerpen van liefhebberij uitmakende, weggelaten, om in plaats 

 daarvan eene aanmerkelijke reeks van meer zakelijke en, zoo ik durf vertrouwen, niet onbelang- 

 rijke aanteekeningen bij mijne vertaling te kunnen voegen, welke ik aan het einde van het 

 werk geplaatst heb, en die gedeeltelijk strekken om eenige dwalingen, waarin de Heer Raffles 

 nu en dan vervallen is, aan te toonen en op te helderen, gedeeltelijk ook en grootendeels 

 nieuwe bijzonderheden en oorspronkelijke gewigtige zaken behelzen die als op eigen ondervin- 

 ding berustende aan geene betwijfeling onderhevig kunnen zijn." 



Ook de overigens zoo verdienstelijke vertaler van Crawfurd heeft een en ander in zijne ver- 

 taling, (*) in het oorspronkelijke over oudheden, taal- en letterkunde te vinden, uitgelaten. 



Nog blijven ons twee schrijvers van lateren tijd, welke ik hier niet stilzwijgend mag voorbij- 

 gaan, Temminck en van Hoëvell. 



De eerste laat in zijn werk, (t) zoo belangrijk als van grooten omvang, aan eene niet overal 

 even naauwkeurige optelling en korte vermelding der Hindoeruinen van Java, het gevoelen van 

 Valck en van Hoevell omtrent hare stichting en verwoesting voorafgaan. (§) 



De ander (*" x ") bezoekt op zijn reize de ruinen van Modjopahit, bezigtigt die en geeft ons eene 

 meer uitvoerige beschrijving van haar, dan wij vóór hem hadden, (tt) Hij doet ons ook de dooi- 

 den Heer Wardenaar ondekte, maar tot dien tijd nog altijd onvermeld gebleven oudheden van 

 Djelok-Toendo kennen, en beschrijft de urne met hare inhoud, daar door dien heer gevonden. (§§) 

 Van Probolingo naar Bezoeki rijdende, verlaat hij voor eenige oogenblikken den grooten weg 

 om de ruine van Djabong te gaan zien, en geeft ons met zijne korte beschrijving ook de plaat 

 van Raffles van haar. (***) Uitvoeriger is zijne beschrijving van Matjan Poetih voorbij de hoofd- 

 plaats Banjoewangi. De heer van Hoëvell heeft de verdienste, van al de door hem beschre- 

 vene oudheden tevens platen gegeven te hebben. 



(*") De Ind. Archipel door John Crawfurd, uit het Engelsen vertaald, 3 deelea. Haarlem bij de wed. A. Loosjes 1823; 

 (f) Coup d'oeil etc. par C. J. Temminck, en 3 volumes, Leide 1846. 

 (§) Ibidem, T. I. pag. 5—10. 

 (**) Reis over Java, Madura en Bali door Dr. W. R. v. Hoëvell, in 2 deelen. Amsterdam P. N. van Kampen 1849. 

 (ft) Ibidem, deel I, pag. 174—185. Ibidem, deel II pag. 107—114. 

 (§§) Ibidem, deel II, pag. 156 v. v. 

 (***) Warnasari, Ind. Jaarboekje 1857, pag. 184 v. v. 



