37 



Doerga's, op Java gezien te hebben; terwijl het onmiskenbaar Sivabeeld, dat we thans gaan be- 

 schouwen, dat heeft. Iets, dat in het voordeel van ons beeld als Siva zou kunnen pleiten. 



Het museum telt onder zijne beelden wel slechts één, maar dan ook een zeer schoon en aan- 

 stonds te herkennen Siva-beeld, n r . 114. (*) 



Hij heeft één hoofd en vier armen, is gezeten op zijn nandi, in den vorm van een mensch 

 met den kop van een stier, draagt in zijn makoeta de kwartmaan met een hoofd daarboven, 

 ook boven den neuswortel het hem toekomend derde oog. 



Maar nemen wij dezen gereedelijk als een Siva aan, dan moeten wij weer meer dan twijfe- 

 len aan anderen, ook door de heeren van Hoëvell en Friederich voor Siva's gehouden. 



Al aanstonds moeten wij dien naam ontzeggen aan n r . 115, (t) door de schrijvers ook slechts 

 twijfelend v Siva" genoemd; een beeld met vier hoofden en vier armen, zittende op de schou- 

 ders van een ander mensch, met onder het ligchaam over elkander geslagen beenen. Had difc 

 dragend beeld, dat een menschenhoofd heeft, ook een stierenkop, gelijk het voorgaande; we 

 zouden wel weten wat te zeggen, moeten meenen, dat we Brahma op Siva's nandi zagen ge- 

 zeten, omdat het beeld vier hoofden heeft en men daarvoor evenmin het hoofd en den kwart- 

 maan, als het derde oog, zoo kenmerkend voor Siva, ziet. 



Maar Brahma op een mensch als vehana gezeten , terwijl zijn vehana een hansa, gans, is, mag 

 ons hoogst bevreemden. Nadere beschouwing heeft mij echter duidelijk den kop van een gans op 

 het hoofd van den vehana doen zien, welks eenigzins geopende bek iets houdt gevat, dat daar 

 uithangt. De heer C. Leemans (§) heeft dus, van ons beeld gewagende, zeer juist gezegd #wij 

 aarzelen niet om ook hier Brahma te herkennen." Hij mogt wel zoo meenen, door de verge- 

 lijking van een geheel gelijkvormig, uitmuntend bewerkt en bewaard beeld, uit de nalatenschap 

 van Baron van der Capellen voor het Museum van oudheden te Leijden aangekocht. //De ve- 

 hana of drager van den God, schrijft hij, ook geheel in menschelijke gedaante voorgesteld, is als 

 hansa en dus als drager van Brahma gekenmerkt, door den kop van een gans of zwaan , boven 

 op zijn hoofd, welk toevoegsel in de Bataviaasche verzameling verdwenen of onkenbaar schijnt 

 geworden te zijn." Het kenteeken is echter, gelijk wij ons daarvan overtuigden, niet verdwe- 

 nen, noch onkenbaar geworden. 



Bovendien kenmerkt ons beeld zich nog door iets bijzonders als Brahma, daar het in zijn lin- 

 ker-benedenhand een fleschje, op de knie staande, om den hals gevat houdt, dat geheel ver- 

 schillend van de koendi-vorm met zijn tuit, mij voorkomt hetzelfde te zijn, als dat wat Brahma 

 uit Indië, volgens Moor, ook als insigne voert, en dat wordt geacht offer- of inwijdingswater in 

 te houden. (**) 



De heeren van Hoëvell en Friederich konden in ons beeld geen Brahma zien, omdat zij mee- 

 nen dat Brahma geen tempels heeft, geen voorwerp van aanbidding in beeld is, ook omdat 

 Siva, volgens hen, met vier hoofden op Java voorkomt. 



(*) Verh. Bat. Genoots. deel XXIII plaat 14, deel XXI pag. 98, 99. 

 (f) Deel XXI pag. 100, 101, plaat 8 no. 1. 



(§) Bijdragen tot de taal enz. van Ned. Indië, deel III pag. 22. 's Gravenhage , K. Fuliri, 1855. 

 (**) Hiudoo-Pantheon pag. 11; zie plaat 111. 



