39 



//Nu is aan den voet van den vierhoofdigen en vierarmigen Brahma, (beschreven en afgebeeld 

 bij Reuvens //over drie groote beelden uit Java" in de werken van het kon. Ned. Inst.) in het 

 Leijdsche Museum (Bereden. Beschr. der Asiat. en Amerik. Monumenten no. 1) tegen het rugge- 

 stuk regts van den God eene gans of zwaan uitgehouwen. Elk der hoofden is voorzien van een 

 puntigen baard, en de achterste omhoog geheven regterhand houdt den tjamara; de achterste 

 linkerhand ontbreekt. Wij hebben alzoo hier Brahma. 



//Tegelijk met het hier boven beschreven beeld uit de verzameling van wijlen Baron van der Ca- 

 pellen, hebben wij voor het Museum van oudheden nog eene andere groep aangekocht van vier go- 

 denbeelden, die in hoog uitkomend werk tegen platte achterplaten uitgehouwen, rondom en tegen 

 eene soort van lagen cippus geplaatst zijn. Al deze godenbeelden hebben vier armen, doch een hun- 

 ner heeft drie hoofden. Dit laatste beeld houdt in de voorste handen regts eenen pijnappel, links 

 eenen ghoendi, in de achterste handen den aksamala en den tjamara; het tweede beeld, regts van 

 het eerste geplaatst, mist de twee voorste handen, doch houdt, evenals het eerste, in de achter- 

 ste handen den aksamala en den tjamara; het derde beeld in de voorste linkerhandeene knods, 

 in de achterste handen den tjakra en den tjank of sangkha; het vierde beeld eindelijk, dat zich 

 wederom aan het eerste aansluit, houdt in de twee voorste handen den aksamala, in de ach- 

 terste regterhand den trisoela. Het valt van zelf in het oog dat wij hier eene vereeniging heb- 

 ben van de drie hoofdgoden van het Hindoesche Pantheon; eerst Trimoerti, of de vereeniging 

 van Brama, Vishnoe en Siva in eenen persoon, de Indische drieeenheid, en vervolgens eiken de- 

 zer drie goden nog eens afzonderlijk. De toevoegselen van het derde en het vierde beeld laten 

 geenen twijfel toe, dat zij de beide laatstgenoemde goden voorstellen, maar dan kan ook hefe 

 tweede beeld alleen Brama zijn, die aan Trimoerti den aksamala en den tjamara ontleent, en 

 dus in zijne voorste handen, waren zij nog bewaard gebleven, ook de beide andere voorwer- 

 pen, bij Trimoerti in de voorste handen geplaatst, zou hebben aangeboden. In den cippus zel- 

 ven, die op een laag vierkant voetstuk geplaatst en met lotusbloemen versierd is, bevindt zich 

 onder den voet eene eerst vierkante, vervolgens cylindervormig toeloopende opening uitgehou- 

 wen. Welligt werd het geheel daarmede op eenen lingam geplaatst, of diende de holte om eenig 

 ander voorwerp, bij voorbeeld een heilig overblijfsel van Boeddha, te bewaren. In beide geval- 

 len waren de goden rondom de buitenzijde, evenals bij den hoofdtempel van Tjandi Loro Djong- 

 rang de drie beelden in de buitenkapellen, rondom het voorname voor -verp der vereering als be- 

 wakers of nevengoden geplaatst." 



Keeren wij thans terug tot onzen Brahma. Daar zijne armen aan de ellebogen zijn afgebroken, 

 zijn zijne, in de handen gevatte attributen verdwenen, en kunnen we daaruit dus niets besluiten, 



Evenmin uit een ruggestuk, of uit een voetstuk, waarop misschien eenig karakteriserend 

 attribuut aan te wijzen ware geweest, en zien we ons dus geheel bepaald tot het gemutileer- 

 de beeld. 



De vier hoofden, onder een makoeta vereenigd, doen ons echter aanstonds aan Brahma denken. 



En daar wij andere Brahma' s hebben leeren kennen als beelden van vroegere vereering op 

 Java, behoeven wij er niet meer aan te twijfelen, dat ook dit beeld, als Brahma, een voor- 

 werp van hulde en aanbidding is geweest; zullen Siva's met vier hoofden op Java voorkomen,, 



