40 



dan eischen wij dat zij zich, door voldoend uitwijzende attributen of teekenen, doen herken- 

 nen; zoo ook hier. En die zouden wij, meen ik, ook ongetwijfeld bij een zoo groot, zoo keu- 

 rig en met zorg afgewerkt beeld, voorzeker eenmaal voorwerp van bijzondere vereering, vin- 

 den, stelde het een Siva voor. Immers hij heeft meer dan andere goden zijne te zamen voorko- 

 mende bepaalde herkenningsteekenen op voorhoofd en makoeta; ik bedoel zijn derde oog op 

 het voorhoofd, den kwart-maan en het daarboven gestelde hoofd tegen zijn kroon uitgehouwen. 



Wij zien ze allen op ons Si va-beeld, n r . 114 hier boven; maar noch opdat van onzen Brah- 

 ma, noch op dat der vroeger behandelde Resi's, noch op dat van den Brahma, op zijn vehana, 

 een mensch, die den kop van een zwaan op het hoofd heeft, gezeten. 



Wij kunnen ook geenszins eene lingam-af beelding of voorstelling in het uiteinde van den ma- 

 koeta van ons beeld herkennen. 



Alleen eene vereeniging van verschillende attributen, Siva eigen, zou kunnen doen meenen 

 dat zulk een vierhoofdig beeld een Siva ware; ik zeg, kunnen doen meenen, daar men met ge- 

 lijk regt nog altijd zou kunnen beweren, dat zulk een beeld alsdan een gesivaiseerde Brahma ware. 



Onze Brahma heeft echter geen baard, gelijk die bij Moor voorgesteld, plaat 3 en 4, en ook, 

 gelijk wij hoorden, een in 's Rijks museum. 



Dit kan echter niemand verhinderen in het beeld Brahma te zien; daar ook bij Moor verschei- 

 denen voorkomen zonder baard, plaat 5, 31 en 32; zoo ook de Brahma van ons Museum n r . 115. 



De vier hoofden, van zoo beslissende uitwijzing voor Brahma, moeten ons dus wel dezen 

 in ons beeld doen herkennen. 



Het Bataviaasch genootschap telt onder zijne beelden nog vijf anderen, ieder met vier armen 

 en vier hoofden of aangezigten, vier daarvan heb ik slechts kunnen terugvinden in den cata- 

 logus, n rs . 110, 146 en 161 in zittende houding, n r . 117 staande. Het vijfde geven we n r . 175. 

 De beschrijving van n r . 161 in den catalogus is niet geheel juist. 



Dit beeld is ook zeer geschonden, waarvan in den catologus geen melding Avordt gemaakt. 



Op grond van hun beweren dat Brahma niet moet geacht worden in beeld als voorwerp 

 van vereering op Java voor te komen en Siva daar meermalen door vierhoofdige beelden wordt 

 voorgesteld, worden ook deze gecatalogiseerde beelden n rs . 110, 117, 146 en 161 door de heeren 

 van Hoëvell en Friederich Siva's genoemd. Daar ik echter, gelijk wij hoorden, op dien grond 

 niet verder mag voortbouwen, zocht ik naar andere teekenen van hun Sivaitisch karakter, 

 maar te vergeefs. 



Geen oog op het voorhoofd, geen kwartmaan op het hoofd in den makoeta, niets van eenigen 

 nandi- lingam- of trisoela- schijn; ook niet bij het door mij gecatalogiseerde beeld. 



Dit, slechts een weinig hooger dan no. 146, is zwart, daar het blijkbaar vroeger meerma- 

 len geteerd werd. 



Het zit ook op een voorafgerond lotusbed, maar heeft als werkstuk geen verdienste. 



Door de afwezigheid echter van alle Sivaitische teekenen, en de aanwezigheid der vier hoof- 

 den bij hetzelve, niets voor Siva, maar daarentegen voor Brahma getuigende, moeten wij er 

 wel van zelf toe komen om ook in dat, gelijk in de anderen, Brahma te begroeten. 



Het komt mij toch voor, daar het nu eenmaal onmiskenbaar uitgewezen is door de boven- 



