41 



vermelde exemplaren der vierhoofdige beelden met de gans, hansa, dat Brahma zijne vereerde 

 vierhoofdige beelden op Java had, dat wij die vier hoofden, aio mme hem alleen, als bepaald 

 karakteriserend, eigen, ook voor hem moeten laten beslissen bij beelden op Java, die daarmee 

 nog verder prijken, al kunnen zij zich ook niet, gelijk de eersten, nog bovendien op eene gans 

 of een ganzenkop voor hunne identiteit beroepen. 



En dit kunnen wij nog te eerder doen, daar Avij toch van Moor hoorden, dat Brahma in 

 Indië steeds zonder zijne gans, en slechts eenmaal met haar in Elephanta's grottempel wordt 

 gezien. 



Wij gaan thans over tot de beschouwing der beide driehoofdige beelden uit Batavia' s Mu- 

 seum, ms. 111 en 113. Maar voor daarop den blik te slaan wensch ik dien nog eerst voor 

 eenige oogenblikken te vestigen op de beeldengroep rondom den cippus geplaatst, in het Leid- 

 sche Museum, een monument uit Java's hindoe- tijd, zooals het Bataviaasch Museum er geen 

 bezit, hoogst belangrijk boven zoo vele anderen, omdat het ons de drie hoofdgoden van het hin- 

 doe-pantheon, ieder afzonderlijk, en tegelijk in hun trias vereenigd, te aanschouwen geeft. 



Niemand kan er aan twijfelen, dat het driehoofdig beeld de Indische Trias of Trimoerti voor- 

 stelt; immers getuigen daarvoor zijne drie hoofden. Die getuigenis bekomt nog nadere en bij- 

 zondere bevestiging door de aanwezigheid der drie andere beelden, welke zich als Brahma 

 Vishnoe en Siva doen kennen, en ons dus bepaald verbieden, in het driehoofdig beeld een an- 

 deren Hindoe-god, bijv. Siva, te zien. 



Is daarmee dus de Trias, in zijne gewone en geheel eigene voorstelling als driehoofdig beeld 

 in Indië voorkomende, ook op Java geïntroduceerd; dan moeten wij ons wel verpligd gevoelen, 

 om bij ieder driehoofdig beeld, dat wij op Java ontmoeten, in de eerste plaats aan eene Tri- 

 moerti-voorstelling te denken, die wij dan eerst mogen vaarwel zeggen, wanneer alles afdoen- 

 de redenen ons dwingen daaraan te twijfelen. Vestigen wij thans het oog op die twee driehoof- 

 dige beelden, ms. m en 113, in de beredeneerde beschrijving enz. Siva's genoemd. 



N r . 111 heeft evenmin eenig bepaald kenmerkend Sivaitisch symbool als m\ 113, noch op 

 het voorhoofd of den makoeta het derde oog, de kwartmaan, het hoofd, of eenigenlingamvorm; 

 noch in de hand den trisoela; noch ergens iets, dat ons aan zijn nandi kan doen denken. Het 

 voert echter volgens de beschrijving een tjakra en tjamara. 



Ik heb in dien zoogenaamden tjakra geen tjakra kunnen terugvinden, maar een aksamala 

 herkend, gelijk zoo velen aan beelden worden gezien, in den vorm van een opstaanden koralen 

 ring, met den duim en de achterdoorgestokene vingers vastgehouden. 



Nr. 113 voert volgens de beschrijving de tjakra en sanghka. De attributen zijn zeer bescha- 

 digd, maar na aandachtige beschouwing heb ik in den tjakra wederom het fragment van een 

 aksamala, koralen ring, moeten erkennen en in den sanghka het fragment van een tjamara, 

 nog eenigzins te herkennen aan eenige flaauw benedenwaarts gebogen lijnen. 



De schrijvers zien in beide beelden Siva's, omdat zij uitgaan van de meening, dat de cultus 

 van Brahma en Vishnoe of niet, of onbeduidend op Java bestaan heeft, en Siva, als de daar 

 hoogst en ver boven alle andere Hindoe-goden vereerde God, daarom ook moet geacht worden 

 voorgesteld te zijn in de drie- en vierhoofdige beelden. 



