43 



veerd, slechts ruw gevormd, maar zij hebben toch geheel den vorm van menschenvoeten met 

 toonen, die duidelijk te herkennen zijn. 



De attributen, de gada, sanghka en tjakra, zijn verder, gelijk bekend is zeer getuigende voor 

 Vishnoe; Moor zegt omtrent den Vishnoe van Indië: ;/ Images and pictures of Vishnu either re^ 

 presenting him in his own person, or in any of his avataras or incarnations may be gene- 

 rally distinguished from those of other deities bij a shel and a sort of wheel or discus, called 

 chakra. 



,/Two other attributes appertain generally to Vishnoe, these are the gadha and padma (pa- 

 gina 22 en 24)." 



Wij komen thans tot nr. 112: //Siva," — //op den prabhavala en achter den nek van de god- 

 heid vertoont zich de arddhatjandra (kwartmaan), dit is dan ook de reden, Avaarom wij aan 

 de twee duidelijke attributen van Vishnoe, den tjakra en den sanghka, geen gewigt hechten, 

 maar in ons beeld Siva herkennen." 



Doch mogen we die kwartmaan zoo alles beslissend laten uitwijzen, dat ons vierarmig 

 beeld, van alle overige Siva-insignia verstoken, daardoor toch een Siva is? Zij is toch niet 

 alleen aan Siva eigen, wordt ook bij Ganesa gezien, hoorden we, ook even als hier, van ach- 

 ter het beeld uitkomend, op Boro-boedoer, waar ze ons in die beelden toch volstrekt aan geen 

 Siva mag doen denken. 



Die kwartmaan, om het nog eens te herhalen, moge uitwijzend zijn voor het Sivaitisch ka- 

 rakter, geenszins, meenen wij, voor Siva zelf. Bovendien wordt ten onregte aan de tjakra en 

 sanghka, zoozeer voor Vishnoe getuigend, geen gewigt geacht. 



Beide zijn van groote beteekenis voor ons beeld. 



Wij willen teruggeven wat onze oogen aan het beeld zien, en dan zien wij daarin een 

 Vishnoe, maar met een Sivaitisch teeken, evenals wij Ganesa of diens beelden op Boro-Boedoer 

 ook daarmee zien, en het behoeft daarom nog evenmin een Siva te zijn, als Ganesa of diens 

 Boro-Boedoer-beelden dien kunnen geacht worden voor te stellen. 



Wij vinden in het museum, nr. 176, nog een beeldje afkomstig uit Kadoe, ook vierarmig, 

 dat in de achterste opgeheven handen tjakra en sanghka voert; de beide voorsten zijn afge- 

 slagen. Zeer overeenkomende met het vorige, slechts kleiner, en zonder de kwartmaan, meenen 

 wij daarin ook een Vishnoe te mogen begroeten, maar vrij gebleven van Sivaitische invloeden. 



Zoo schroomen wij niet , om in vele beelden , waarin anderen met meerdere of mindere zeker- 

 heid Siva meenden te zien, geen Siva te herkennen; of wij juist zagen, moge de lezer beoor- 

 deelen , aan wiens naauwlettend oordeel wij in het belang der zaak onze beschouwingen gaarne 

 onderwerpen. 



Maar wat wordt er zoo van oud- Java' s Si va-dienst, eenmaal daar zoo magtig en overheer- 

 schend, indien gij den eenen Siva na den anderen onttroont , en aan het Museum van zijne velen 

 er slechts één laat? zal welligt deze of gene vragen. Die vraag is zoo billijk, als verwacht, en 

 mijn antwoord daarop ook reeds gereed. De Siva- dienst blijft, in weerwil van de gevallen Siva's , 

 onverminderd wat zij was. Zijn ons van het oude Java vele Boeddha's, Ganesa's, Doerga's over- 

 gebleven; ook evenzeer vele lingams en joni's. Gij kunt ze in 's Museums verzameling zien, en 



