44 



groot, zeer groot is hun aantal nog alomme over Java verspreid, vooral van zinnebeeldige lingams 

 en joni's, waaronder er zijn prachtig en met zorg gebeiteld. Massieve kubieke steenblokken, op 

 wier bovenvlak in eene opening een steenen paaltje was geplaatst, meestal daaruit verloren. 



Ik heb er velen op mijne reizen over Java gevonden; sommigen nog op hunne oorspronkelijke 

 plaatsen, waar zij, op eene hoogte gesteld, nimmer een tempel hadden, maar in de open lucht 

 de voorwerpen der hulde van hun vereerders waren. Siva-dienst is vooral lingam-dienst, en 

 het komt mij voor, dat zij in dezen vorm voorheerschend op Java is opgetreden. 



Er zijn ook zeer vele nandi's op Java, en daaronder kolossale en prachtig gebeitelde. Ik vond 

 op mijne reizen nog een nandi in zijnen tempel, waar hij dus het voorwerp van den hoogsten 

 cultus was. Anderen liggen hier endaar in het veld. Deze hadden waarschijnlijk, evenals de 

 lingams en jonfs, zoo even vermeld, ook nimmer een tempel en waren dus ook voorwerpen 

 van hulde, in de open lucht gesteld. Maar de nandi is de vehana van Siva, het dier, dat hem 

 toekomt, evenals de garoeda aan Vishnoe en de hansa aan Brahma. 



De nandi-dienst is dus ook Siva-dienst. De nandi en lingam waren grootendeels zijne plaats- 

 vervangers, en dat mogen wij te meer gelooven, omdat geen Siva's daar werden gevonden, 

 waar men beiden vond of nog vindt. 



"Wanneer ik hiermee van de nandi' s en lingams afscheid neem, dan is het, omdat ik in mijne 

 algemeene beschrijving van Java's oudheden uitvoerig en volledig op hen zal terugkomen. 



Wij vatten thans den draad weer op, dien wij daareven loslieten. 



Mogen ook Boeddha en Siva hun afzonderlijken cultus op Java gehad hebben; 't is evenzeer 

 waar, dat hunne vereering daar, ook die van Siva en Vishnoe, zamenvloeiden. 



Dit zeide ons immers het metalen verzilverde beeld met zijn Boeddha in den makoeta en Siva's 

 derde oog op zijn voorhoofd; dat bleek ook uit het Vishnoe-beeld, nr. 112, met Siva's kwart- 

 maan achter zijn hoofd uitkomend. 



Dat gemengde van Boeddhisme en Sivaisme wezen wij ook aan in de vierarmige op Boed- 

 dhawijze gezeten beelden nrs. 107, 108 en 109, die de voorste handen voor zich op den voetenkel 

 op elkander gelegd houden; ook in nr. 106, een zittend beeld, versierd, de trisoela nevens zich, 

 met twee armen, dat overigens ook geheel op Boeddha-wijze zit en beide handen houdt; ook 

 in twee beelden, niet genummerd, klein, met den makoeta versierd, twee armen, overigens de 

 Boeddha-tijpe teruggevende. 



Het kleinste is zwart gestreept in het gelaat; het grootere heeft op het gelaat en de borst 

 zwarte roode en geele kleuren. En als we ook nog eens terugzien op de Brahma's nrs. 110, 

 146, 161 en 175, alsmede op de Trimoerti nr. 111, moeten we dan ook niet aan Boeddhisti- 

 schen invloed denken? 



Nrs. 161 en 175 houden hunne beide voorste handen op de knieën gelegd, de palm naar boven ; 

 nr. 146 houdt die op elkander gelegd voor zich; nr. 111 houdt de regterhand boven de linker- 

 hand opgeheven. Verschillende houdingen der handen, tegelijk met de zittende houding des lig- 

 chaams, de voeten daarvoor, met de voetzool naar boven, over elkander geslagen, die immers 

 geheel overeenkomen met die der Boeddha-beelden. Of ken ik daarmee te veel toe aan den 

 Boeddha-invloed? 



