51 



heeft eindelijk door de pen van den lieer Friederich gesproken en niet alleen de verhalen der 

 overlevering, ook de vroegere meeningen der geleerden droevig aan de kaak gesteld. Volgens 

 hem behoort het schrift //tot de oudere soort van kawi-schrift , tegenoverstaand aan het kwadraat 

 schift dat van nieuwere dagteekening is, en b. v. op de inscriptien van Soerabaija, alsook, 

 hoewel een weinig afwijkende, in negen MSS. van Bandong en enkele MSS. vanden Merbaboe 

 gevonden wordt (*)". Hij geeft ons de navolgende vertaling der inscriptie: 



z/De groote steen der (goden) vereering. Dit is de tijd na Saka Sri boeteng poerane poedja (955 ?). 

 Op den dag Toe is het in processie rondragen der zetels der goden, die de Goeroe 's van het 

 land zijn; op den dag Toe ook doet zijne hoogheid de groote koning, de heer des rijks Pakoean 

 Padjadjaran de schimmen (beelden) der gezamenlijke koninklijke voorouders rondleiden. Wan- 

 neer de week der bedroefenis voor Pakoean daar is, laat men de Deva niskala zien, van hun- 

 ne voortreffelijke hoofdtooisels en andere ornamenten voorzien : (drie zijn de eigenschappen der 

 goden, eeuwigheid, substantialiteit en. . .-» . .) verder met hunne voortreffelijke vehikels (ze 

 rondleidende) naar het eiland der Jonkvrouw. O gij (tnenschen)! breng (of plaats) de vehikels 

 naar Goenoeroesa; bewijs toch uwe dankbaarheid, (vereer) Agni, (vereer) de godheid van het 

 meer der vreugde, de groote zegepralende. O gij aanbiddende ! 



//Zoo is het in (het jaar van) Saka: pantja pandawa (ribana) (955.)? Dit is het jaargetal.'" (t) 



De inscriptie vermeldt dus het vertoonen of in processie ronddragen der beelden van goden en 

 vergoodde vorstelijke personen op sommige dagen of bij sommige gelegenheden en roept de ge- 

 loovigen op tot vereering en betoon van dankbaarheid aan de goden. Niet alles echter is mij 

 duidelijk in de vertaling, maar de heer Friederich zelf zegt daarvan ook: // niets zoude mij aan- 

 genamer zijn dan over de nog onzekere plaatsen, en ook wel over hetgeen ik al eenigzins 

 met vertrouwen op de juistheid geuit heb, voorgelicht te worden." 



Raffles zegt van de inscriptie: //The stone at Padjajaran as far as J could decypher it, with 

 the assistance of the Panambahan of Sumenap, appears to be a record in praize of a certain 

 Maharaja, whose name is not mentioned" (§). Friederich zegt: //dit is foutief; ook van zijn 

 (Raffles) iv aar schijnlijk jaargetal 1216 ondekken wij niets, eerder zouden wij 955 willen le- 

 zen" (**). 



Het jaartal en de inhoud der vertaling van de inscriptie laten dus volgens Friederich nog na- 

 dere bepaling en rectificatie toe. Men zie daarover verder zijn uitvoerige analyse ter aange- 

 haalde plaatse. 



Wij begeven ons thans naar de tweede groep der oudheden van Batoe-toelis, aan een dei- 

 schoonste punten van den weg gelegen. Gij' ziet van daar cle Tjidani met schilderachtige bog- 

 ten. door het diepe dal slingeren. 



(*) Tijdschrift v. Ind. Taal-, Laad- en Volkenkunde. Deel III, pag. 151. 

 (f) Didem Dael I, pag. 468. 

 (§) Bistory of Java Deel II, pag. 61. 

 (**) Hier mag ook vermeld worden wat omtrent den Batoe-toelis nog geschreven staat in liet Tijdschrift v. Ind. Taal-, 

 Land- en Volkenkunde, Deel IV, pag. 380, en omtrent den steen met voetindrukken Deel IV, pag. 460. 



