70 



nam, verkocht hij als slaven, de vrouwen eigende hij zich toe. Ook roofde hij vele karbouwen , 

 die dan in de vlakte om den berg Galoega weidden, terwijl Ranga-Gading op den batoe-toem- 

 pang gezeten zich in de aanschouwing zijner groote kudden verlustigde. Achter den Galoega 

 in de laagte moesten Avij nog een kolossaal steenblok, batoe-gedeh, gaan zien, waarin nog de 

 voetindrukken dier karbouwen zigtbaar zouden zijn. Wij gingen er heen, beklommen dien, 

 vonden daarop twee, drie indrukken, toevallig ontstaan, als van karbouwenpooten, maar van 

 kolossalen omvang, zelfs door geen twee, drie olifantspooten te dekken. Chinezen en Soendane- 

 zen komen nog bij beide steenen met hunne offers en geloften , bij eenig gevaar of onderneming. 

 Maar indien thans nog, nu reeds sedert vier eeuwen, Mahomeds priesters Allah den Soenda- 

 zen prediken, deze daarheen gaan , hoeveel te meer clan zullen hunne heidensche voorvaders er 

 met hunne offers en geloften zijn gekomen. 



Waarschijnlijk is Ranga-Gading eenhistorisch persoon; maar wanneer hij leefde, wie hij was, 

 wat hij deed, zeggen ons de verhalen niet. Alleen dat hij gevreesd was, zooals hij of zijn 

 geest ook nog heden door den inlander gevreesd wordt. 



Drie paal van den Goenong Galoega, voor post L?u\vilian, verlieten wij weder het rijtuig 

 om, insgelijks regts afgeslagen, een tweede zetel van R,anga-Gading te gaan zien. Door de 

 kampong Tjonrplang, eene hoogte op en langs een kerkhof gegaan, verder onzen- weg vervol- 

 gende over de glibberige en smalle dijkjes, galoengan's der sawah's, kwamen wij eindelijk aan 

 eene iets hoogere plek uit haar midden verrijzende, door de eerwaardige kruinen van drie oude 

 hoornen overschaduwd. Daar trok vooral onze aandacht een onregelmatig kolossaal rotsblok 

 meer dan twaalf voet hoog, boven door de natuur als een zetel gevormd. Nog vele grootere 

 • en kleinere steenen lagen daarom verspreid. Het hoogere terrein lag woest, het lagere had 

 men gedeeltelijk beplant. De spade had slechts een gedeelte er van bewerkt, het andere moest 

 uit vreeze voor de geesten, die in deboomen en den steen woonen, onbebouwd blijven. Zijn den 

 Mahomedaan die ruwe steenen nog heilig, de verblijfplaatsen van geesten, dan mogen we voor- 

 zeker niet betwijfelen, dat we bij den batoe Tjomplang ook staan op eene bid- of heilige plaats 

 van den vroegeren Soendanees-heiden. Misschien waren daar vroeger ar tj a's, misschien ook niet, 

 en kwam men daar slechts, gelijk nog heden, om de ruwe steenen. Voorzeker een wel lage 

 trap van heidendom, maar wat meer zegt, 't geen nog tot de tegenwoordige dagen , daar en elders, 

 gelijk wij hoorden en nog verder zullen hooren, voortleeft in de schaduw van het Mahomeda- 

 nisme. Zoo geven ons de tegenwoordige dagen nog het antwoord op de vraag: welke was de 

 godsdienst der Soendanezen-heidenen? grootendeels een ruw feticisme, een vragen aan-, een vree- 

 zen en verzoenen van geesten, die men zich overal dacht, ook in den ruwsten steen. 



Voor thans verder westelijk onzen weg te vervolgen, willen we eerst nog eenige oudheden, 

 zuidelijk of zuidwestelijk van de hoofdplaats Buitenzorg gelegen, gaan zien en beschrijven. 

 Kotta-batoe is eene badplaats, zeer geroemd, zeer bezocht, omtrent anderhalf uur links van 

 den weg, in de aangegeven rigting van Buitenzorg gelegen. Het water verzamelt zich uit zijne 

 wellen, in een ronden vijver, ijskoud, kristalhelder, maar blaauwachtig gekleurd door de stee- 

 nen. Eene wel was, is nog voor de inlanders, eene plaats, waar geesten zich ophouden en 

 offers eisehen. Daarheen gaande, heeft men regts een opgaanden grond, met verspreide boomen; 



