71 



er onder liggen mohamedaansche graven. Binnen eene omheining getreden, zag ik daar een 

 graf van twaalf op twaalf schreden. Daarin zou begraven liggen de stichter der kampong 

 Kotta-batoe, kijahi Tarima-Waloeja. Nog andere kleinere graven zijn daar. Pinangboomen 

 groeijen er op en slechts ééii kambodja, de gewone boom der kerkhoven. Links aan den in- 

 gang der kampong ligt een tafelsteen, in den grond, daarmee gelijk. Er aan staat een dikke 

 paalsteen, drie voet hoog, van boven eenigzins afgerond, dien zij toegoe noemen. Eenlingam. 

 Nog enkele steenen zijn om den tafelsteen geplaatst. Twee daarvan onbewerkt, hebben een 

 vorm, waarin verbeelding wel iets van eene menschelijke gedaante kan zien. De plaats wordt 

 schoon gehouden en de steenen zijn nog altijd heilige steenen. Nog komen ze er offeren. Ook 

 deze steenen bewijzen dat de Soendanees slechts Mohamedaan in naam, nog in veel een heidenis. 



Drie uren van Buitenzorg ligt kramat Tjomas, in een onbebouwd oord, op eene hoogte, 

 onder laag geboomte. Ook daar vonden wij slechts ruwe steenen. De plaats is oud en 

 heilig. Ook daar komt de Soendanees nog gedurig tot die steenen, met voorbijgang van zijn 

 missigit en Allah, als gevaar hem dreigt of om zegen over een of ander te vragen. Een bun- 

 del rietstokken stond er. Die er komen offeren meten eerst de lengte van eene; daarna bran- 

 den ze wierook en volbrengen hun sedeka, offermaaltijd. Nu meten zij nog eens, en als die 

 rietstok intusschen een eindje langer is geworden, steeds het geval, omdat zij iets korter vade- 

 men, dan is hunne toekomst verzekerd, en snijden zij het langere eindje af, om het als een talis- 

 man mede te nemen. Nog twee zulke kramats, Pasir-Pogor en Pasir-Kebandongan, hooger 

 tegen den Salak, liggen op het land Tjomas. Ook op het land Kampong-bahroe, nabij de kam- 

 pong Sawah moet eene zijn. Evenmin als op kramat Tjomas, ook daar artja's. Ik meende 

 mijn tijd beter te kunnen besteden, dan nog eenige uren verder te rijden of te loopen om ook 

 die een bezoek te brengen. De lezer zal dit wel geheel eens met mij zijn en uit het gehoorde 

 zich eene voldoende voorstelling van hen kunnen maken. 



Thans rijden Avij in den wagen van Buitenzorg tot aan het landhuis Poetoet-Noetoeg, op het land 

 Koeripan, 16 paal van daar, aan den Tjidani gelegen. Daar worden wij even gul en vriende- 

 lijk als door vroegere landheeren, door den heer van Koeripan ontvangen. Weldra zijn we de 

 Tjidani overgestoken en rijden in zijn gezelschap westelijk omtrent nog vier paal verder naai- 

 den berg Moenara, zullen daarop een heilige grot zien en in zijne nabijheid een groep beelden. 

 Ik bewonder de kracht der paarden, zooals ze vlug en zeker met ons de steile hellingen al 

 hooger beklimmen. Te voet vervolgen wij nu den verderen togt, door de inlanders geholpen 

 en ondersteund. Per ardua ad astra. Eindelijk dalen wij tusschen twee ontzaggelijke rotsblokken 

 af naar de heilige plek. Ze zal zeven of acht honderd voet boven het landhuis liggen. De 

 effen ruimte is bijna rond, honderd schreden in omtrek, omringd door magtige rotsblokken met 

 digt geboomte begroeid, wier wortels zich daarom hebben geslagen en die naar alle kanten 

 overkruissen. Wel eene door de natuur afgezonderde plek, stil, statig, die het bijgeloof aanstonds 

 heilig verklaren, een verblijf van geesten noemen moet. Ze is hier en daar met handjoeangs 

 beplant, eene struikplant met langwerpige bladen, die sierlijk afhangen en door den inlander 

 gewoonlijk op zijne bid- of heilige plaatsen, ook bij graven en wellen wordt geplant. Omtrent 

 jn het midden liggen steenen, in den vorm van fornuizen geschikt, waarin de nog half ver- 



