96 



Alle drie waren ruw gevormd, als zonder gedaante. Ook deze behooren ontegenzeggelijk tot 

 de Padjadjaran-type. Voor hunne verdere omschrijving en afbeelding verwijzen wij naar dien 

 schrijver. (*) Nog verscheidene andere dergelijke overblijfselen uit den ouden tijd Avorden gezegd op 

 de noordelijke jukken van den berg Tjagak en in de lagere streken van Batoe-Sirap te zijn. 

 Eén daarvan, Negara Dhomas, ligt Z. O. van de kampong Tjisalak, op den linkeroever van 

 de rivier Groendjang. Men bemerkt aldaar een zevental eenigzins verhoogde langwerpig-vier- 

 kante afdeelingen, ieder door eene diepe sloot rondom bezoomd. De grootste afdeeling is on- 

 geveer 400 schreden lang en 150 breed. Zij liggen allen, in N. O. en Z. W. hoofdrigting, vrij 

 regelmatig naast elkander. Het geheel thans met struiken en alang-alang begroeid, gelijkt veel 

 op een oude verschansing. Mogelijk is het een overblijfsel uit de menigvuldige oorlogen en op- 

 roeren in de zestiende en zeventiende eeuw, ofschoon de inlanders eenen hoogeren ouderdom 

 daaraan willen toekennen. De bevolking zegt, dat aldaar en in den omtrek vroeger verschei- 

 dene dorpen waren, reeds lang door de bewoners verlaten. 



Nog vond de heer Muller in het distrikt Tjipedjeh, een vrouwen borstbeeld, ruw gehouwen, 

 tegen een naar achteren lang uitstekenden afgeronden steen, en een beeld, een aap of kik- 

 vorsch genoemd, maar waarin wij met hem ook een aap meenen te moeten zien. 



Van Bandong begaf ik mij naar Garoet. Daar deed ik twee zeer belangrijke ontdekkingen. De 

 meest belangrijke is voorzeker die van dertien oude kawi-manuscripten. 



Ik dank haar geheel aan den Heer K. F. Holle, te Garoet gevestigd; een man die zich geheel 

 wijdt aan de studie van den Sundanees, zijn taal, gansche leven en niet minder aan zijne vorming- 

 en welvaart; ook aan den hoofdpanghoeloe van het regentschap Limbangan, te Garoet, Hadji 

 Mohamad Moesa, een man eenig en uitstekende onder zijn landgenooten, schrijver van zeer 

 verdienstelijke werkjes voor zijn landgenooten, door de Regering gedrukt en bij duizenden exem- 

 plaren in de Preanger-landen verspreid, gretig gelezen en herlezen. Hij is de vriend en leer- 

 ling van den heer Holle. 



Thans over de manuscripten. Negen daarvan zijn geschreven met kawi-k wadraat-let ter, op 

 reepen nipa-blad. Zij zijn nog geheel ongeschonden. De netheid en duidelijkheid der letters 

 laat niets te wenschen over. De gitzwarte inkt is zoo goed bewaard, als waren de manus- 

 cripten eerst gisteren geschreven. Dat zouden u ook de nipa-reepen doen gelooven, zoo gaaf 

 nog en frisch van kleur. Iedere zijde telt vier regels. De letters zijn kapitaal groot gesche- 

 ven. Aaneengeregen met een koord, dat juist door 't midden gaat, "'t geen onbeschreven is 

 gelaten, zijn ze besloten in rood-bruine verlakte doozen met zwartachtige bloemen en krul- 

 iiguren of doorloopende gebogen lijnen. Sommige doozen zijn effen van kleur, missen die figu- 

 ren. De doozen, waarin de reepen juist passen, van zes duim tot anderhalve voet lang, zijn 

 nog even ongeschonden als de manuscripten. 



Dit is te danken aan de bijzondere zorg, welke het bijgeloof de inlanders daarvoor doet dra- 

 gen. Iedere doos is in een eigen zakje gestoken. In twee digt gesloten grootere doozen be- 

 sloten, zijn deze nog bovendien met vele stukken grof witgrijs linnen zorgvuldig omwikkeld* 



(*) Tijds. van liet Kon. Inst. Deel IV. No. 1 en 2 pag. 100 vlg. 



