116 



heden, of wat ze maar oud geliefden te noemen, te verzamelen, en in hun heilig huisje 

 bijeen te brengen. Een zucht echter, die, gelijk wij reeds voldoende konden hooren, al 

 hunne landgenooten, bewaarders van keboejoetan's, geheel met hen deelen. Maar, hoeveel wij 

 ook reeds van Kwali's oudheden zagen, nog meer, ook ongetwijfeld meer belangrijke, blijven 

 over daar te bezigtigen; zijn lterkhof, astana gedeh, met de beschreven steenen en verdere 

 bezienswaardige voorwerpen daar. 



De astana gedeh, het groote kerkhof van Kwali, ligt omtrent , een vierde uur van die 

 hoofdplaats, in de schaduw der hooge kruinen van oud en zwaar geboomte. In het midden 

 prijkt een eenige kiara, wiens knoestige en kronkelende stamwortels den grond, naar alle 

 kanten, doorploegen; wiens eerwaardige kruin zich vol majesteit welvend over de graven 

 buigt, 't Was stil en somber onder zijn hooge en breede koepeldak, waar geen grasspiertje 

 tiert, en de grond met een groen kleed van mos is overtrokken. Wel een stille eenzame 

 rustplaats van dooden, daar, misschien reeds voor eeuwen, in hun graf gelegd; maar te 

 gelijk een plaats, waar de beschreven steenen op hun graven gesteld, als levende getuigen 

 ons nog van hun tijd kunnen spreken. Zwijgend ging ik rond van steen tot steen, van 

 graf tot graf; zwijgend volgden mij vele dorpelingen. Anderen hurkten hier en daar in 

 kleine groepen neer aan den ingang, om een steen, bij een graf. Zij gevoelden den grond 

 te drukken van eene hun heilige plaats. De magtige geest van den ouden tijd had hen 

 met zijn tooverstaf aangeraakt.' Zoo ernstig zagen, zwegen zij, die nog een oogenblik te 

 voren luide hadden gesproken, vrolijk gelagenen. 



Het kerkhof is door een vierkante bamboe-heining afgeperkt; in de lengte acht-en-veertig, 

 in de breedte vijf-en-veertig schreden. Als ge binnen zijt getreden, komt gij eerst bij een 

 tafelsteen, onregelmatig vierkant, acht op zes voet, vlak op onderliggende steenen gelegd. 

 Hij is in verschillende rigtingen gebarsten. Er achter staat een langwerpige, vóór effene, maar 

 onbeschreven steen, drie en een halve voet hoog, twee voet breed. Beiden zijn, zoo als ze 

 daar staan of liggen , uit de werkplaats der natuur geleverd. Geen arbeid van menschenhanden 

 kon ik er aan ontdekken. Zij zijn met ranke handjoeangs omplant, Avier lange, veelkleurige, 

 in trossen afhangende bladeren, door een koeltje aangeraakt, zich zacht bewogen, als fluis- 

 terden zij van den ouden tijd. 



De tafelsteen, nog heden een offersteen, was dit voorzeker reeds toen Mohamed's leer en 

 halve maan nog verre waren van Java's stranden. Wat beden en klagten en beloften zullen 



die steenen reeds hebben gehoord! Konden ze eens spreken! Maar wat wil ik? Behoeven 



we dan nog meerdere bijdragen van bijgeloof, dom- en dwaasheid van den mensen, een weinig 

 minder gemaakt dan de engelen, een zoo verheven schepsel, gelijk hij van zich zelf getuigt? 



Den tafelsteen voorbij gegaan, komt ge aan twee beschreven steenen, op korten afstand 

 van. elkander geplaatst; de eene vlak op den grond gelegd, de andere opgerigt. De liggende 

 steen ■ — onregelmatig vierkant, twee en een halve op twee en een halve voet, vijf duim 

 dik — , heeft, op iedere zijde één, en op zijn bovenvlak, tien regels, door lijnen van el- 

 kander gescheiden. De opgerigte steen, langwerpig, boven onregelmatig hoekig toeloopend, 

 tot daar drie voet en acht duim hoog, en twee en een halve voet breed helt een weinig 



