118 



deze aarde zal het geluks (verblijf?) zijn." 

 De verklaring der inscriptie van den opgerigten steen, wordt door moeijelijkheden gedrukt. 

 Als de hem het best voorkomende geeft Friederich de navolgende : 



z/En is uitmuntende (verbeven) de geluks vorst van Kwali; 



terwijl hij gebiedt volkomene rust (te houden), 



ten aanzien van dien strijd en dien krijgstoestand." 



„Die strijd en die krijgsboestand, — vervolgt Friederich, — kunnen slechts op veeten in dien 

 tijd op Java woedende betrekking hebben. De heerschende priesters in Kwali echter nood- 

 zaakten hunnen vorst om vrede en rust te houden." 



,/Aan wien deze uitlegging niet bevalt, die geve eene betere!" 



Tot nadere verklaring zegt Friederich nog: 



,/Onze inscriptiën en ook die van Buitenzorg, zijn niet op bevel van een vorst, maar open- 

 baar door priesters gemaakt. In de beide groote inscriptiën van Kwali en in die van Bui- 

 tenzorg, worden de godsdienstige pligten der koningen vermeld. Hadden nu de koningen 'die 

 inscriptiën vervaardigd, dan zouden wij die vermelding niet vinden en eerder eenige heendui- 

 ding op historische facta, op nieuwen roem en zegepraal. Voor de geschiedenis (de historia 

 profana) vinden wij in deze inscriptie niets buiten het nog onzekere jaargetal van den Batoe- 

 toelies (V 



Zoo geven ons dus die inscripties omtrent oud-Java's geschiedenis zoo weinig als ze maar 

 kunnen geven; en omtrent zijn godsdienst? .... niet veel meer. 



Als ge, het kerkhof binnen getreden, regts afslaat, komt ge aanstonds bij een steen, nog 

 ruw van onregelmatig driehoekigen vorm, ook vlak liggend, slechts van boven geëffend, maar 

 vol pokken en putten, en daar bebijteld. Doch. niet bebijteld, gelijk beide steenen zoo even 

 beschreven. Gij ziet daarop een hand- en twee voet-indrukken; er voor, over bijna de gansene 

 lengte van den steen, een langwerpig vierkant, in negen maal vijf ruiten verdeeld, verder, op 

 het hoekig einde, ter zijde van het ruiten vak, nog drie letterteekens. Ge vraagt, wat moeten 

 ons dat ruiten vak, die hand- en voet-indrukken afbeelden, en meent, die letterteekens zul- 

 len een antwoord geven op uw vraag. En dat antwoord? . . . het merk daarvan of van hem, 

 volgens Friederich's verklaring. Het zegt u iets en niets. Het is een merk, een teeken; 

 maar wat? de voet- en hand-in drukken, of het ruitenvak; en van wien? 



Ik vraagde den Wedono, wat beteekenen die ruiten? 



Misschien een spel, een dambord, antwoorde hij. 



Ligt mogelijk dat zijn verklaring der waarheid meer nabij is, dan die van hen, welke daarin 

 een mysterie, iets bijzonder diepzinnigs zien. 



Kan het niet zijn, dat het ruitenvak, zoo al geen dam-, dan toch een ruiten-bord uit den 

 ouden tijd is, waarop ze door telling, gelijk de inlanders nog heden doen, en ook vele Euro- 

 peanen op de knoopen van hun rok of jas, een wel of niet gunstig antwoord voor hun onder- 

 neming, een ja of neen op hun vraag kwamen berekenen? 



(}) Tijds. enz., deel III, pag. 149— 1S2. Ontcijfering der inscriptiën te Kwali, residentie Cheribon, door E. Friedeiïch. 



