140 



Naar algemeene verzekering zouden er ook nimmer, vroeger noch later, zelfs de geringste 

 sporen van zulk een ruïne gevonden zijn. Zoo ook in de residentie Tagal. Ook daar kun- 

 nen wij den lezer slechts beelden, en wel ruwe beelden, nevens nog ruwer steenen too- 

 nen, als de voorwerpen van een vroegere eeredienst, ook nog heden met eerbied genaderd 

 door de inlanders, die met bloemen en wierookoffers om hun gunsten en goede gaven ko- 

 men bedelen. De eerste groep, die ik bezocht, ligt hoog tegen den Slamat, dertig paal 

 van de hoofdplaats Tagal, nabij de pasangrahan Simpar in het district G-antoengan, tien paal 

 zuid van Djati-negara, hoofdplaats des districts. Van de pasangrahan de hoogte opgegaan 

 en regts afgeslagen, heeft men ze weldra bereikt. Ze wordt daar gevonden op een langwer- 

 pig-vierkante ruimte, zestien op twaalf schreden in omtrek, omplant met handjoeangs en 

 andengs, ook schoon gehouden van gras en bladeren. Een digt mos bedekt de steenen, en 

 een laantje, aan beide zijden regelmatig beplant met handjoeangs en bruinbladerige struiken, 

 voert er van de andere zijde heen. Alles bewijst, dat de plaats nog altijd in groote eere wordt 

 gehouden. Men zei mij ook, dat nog altijd de omringende dessabewoners daar met hun beden 

 en geloften komen; zelfs de rongengs, om zegen te vragen op haar, waarlijk de goden of gees- 

 ten, indien deze althans niet van de allerslechtste soort zijn, geenzins verheerlijkend bedrijf. 



En wie zijn nu daar die magtigen, welke zegen of verderf kunnen doen uitgaan onder de 

 menschen? Steenen, slechts steenen. 



Op het hoogste gedeelte der ruimte ziet ge een hoop steenen, met andere steenen omlegd, 

 uit welks midden eene hoogere steen zich verheft, waarop een andere even ruwe steen ligt, 

 aan het einde als met den vorm van een hoofd, en waarnevens nog een andere staat van bij- 

 zonderen maar niet bepaalden vorm. Beiden zijn met den hoogeren steen de hoofdvoorwerpen 

 van vereering. 



Van dien steenhoop loopen twee rijen steenen uit, welke daarmede twee andere steen groe- 

 pen verbinden. De eene is rondvormig. Uit haar midden verrijst een door menschenhanden 

 gevormden ronden steen, twee en een halven voet hoog, een en een halven voet in diameter. 

 Hij heeft een ronde uitholling in zijn bovenvlak, waarin vroeger een boven rond toeloopende 

 gezonken stond, ongetwijfeld een linggam- voorstelling. Thans ligt daarop een ruwe steen, aan 

 het einde ook als met den vorm van een hoofd, een en drie vierde voet hoog. Deze is evenzeer 

 als mannelijk, gelijk de andere als vrouwelijk, benevens zijn linggam als drager, voorwerp van 

 vereering. 



De andere steengroep vormt een scherpen hoek, maar bevat geen bijzonder voorwerp van 

 vereering. Handjoeangs en andengs omringen en overschaduwen het geheel. 



Twee andere soortgelijke plaatsen van vereering bezochten wij in het aangrenzend district 

 Hongas, hoofdplaats Moga. De eene heet Gamboang en ligt vier paal zuidwest van Moga, 

 Daar zag ik een Ganesa, hoog een en een halven voet. Hij heeft slechts twee armen , en noch 

 kroon, noch voetstuk. Het haar is hem glad over het kleine hoofd naar achteren gestreken, 

 en hangt over den rug als in tressen af. Althans de ruwe lijnen daar zullen dit wei moe- 

 ten aanduiden. De ooren zijn veel te groot voor het hoofd. Zijn versierselen bestaan slechts 

 in een paar eenvoudige polsbanden. De sculptuur is zonder eenige verdienste, lomp, en het 

 beeld moet ongetwijfeld tot die der Java-type gebragt worden. Dit wijst ook vooral het 



