153 



Aan de andere zijde van den nog staanden tempel, liggen op regelmatige afstanden nog twee 

 steenhoopen, ongetwijfeld de overblijfselen van twee tempels, zoodat aldaar vier tempels op 

 eene regte lijn naast elkander moeten gestaan hebben. Bij den eersten hoop vond ik nog een 

 nandi zonder kop, een banaspati, benevens de twee verminkte nisbeelden van een Ganesa en 

 een Resi, alsmede een vierhoofdig Brahmahoofd, welks ligchaam ik niet konde terugvinden. 



Bij den tweeden hoop zag ik geen beelden noch eenig ander voorwerp van vroegere vereering. 



Bij deze vier tempels kwam nog een vijfde, op geringen afstand van hen, als geïsoleerd 

 staande, maar in de verlenging van hun lijn liggende, thans ook geheel in een ruwen steen- 

 hoop verkeerd. Daarop vond ik nog een nis-Ganesa, een Banaspati en verscheidene steenen 

 met ornament beitelwerk. Deze groep is van de andere, met haar aan de overzijde van het 

 krater-ravijn gelegen, door een dalvormige tusschenruimte gescheiden. Zij ligt op een vrije 

 hoogte, naar welke men, van alle kanten, met moeite opklimt, en die vóór met een scherpen 

 hoek afloopt, van waar men een heerlijken blik heeft over de schoone hoogvlakte der Kadoe 

 en op de omringende bergen, waarvan de Merbaboe, Soembing en Sendoro zich hoog boven 

 de anderen verheffen, en over de lager drijvende wolken majestueus op ons nederzagen. 



De beelden en voorwerpen van vereering, die wij in en om de tempels vonden, zeggen ons 

 genoegzaam, dat zij gewijd waren aan den dienst van Brahma Si va en zijn geslacht. Ik meen 

 mij echter niet te vergissen, wanneer ik geloof, dat nevens, misschien boven hun cultus, daar 

 nog een andere plaats vond; namelijk, die der magtige geesten, welke geacht werden de be- 

 werkers te zijn der geweldige natuurkrachten, der vulkanische werkingen van den Oenarang. 



Wij weten, dat de Javanen nog heden overal goede of kwade geesten zien, vereeren of trach- 

 ten te verzoenen; en wanneer wij nu de tempels en tempelgroepen , digt bij elkander, aan 

 beide zijden van het krater-ravijn zien geplaatst, dan moet zich wel als van zelf en als hoogst 

 waarschijnlijk die veronderstelling aan ons opdoen. Betwijfelen wij het niet, dat de Hindoe- 

 javanen hun beelden plaatsten, en hun bouwwerken van gehouwen steen, gelijk wij er zoo- 

 velen op onzen verderen weg zullen leeren kennen, aan rijke wellen oprigtten, 'om er de 

 watergeesten, die zoo vruchtbare stroomen over den omtrek uitgoten, te danken en te eeren ; 

 evenzeer gelooven wij, dat ze hun tempels en beelden aan den krater van den Oenarang ook 

 in en om die vulkanische Diëng- vlakte plaatsten, om er de geweldige en te vreezen berggeesten, 

 die zij zich daar dachten, mede te verzoenen en te eeren. 



Wij moeten er nog bijvoegen, dat de tempels van den Oenarang niet van trachyt-steenen, 

 gelijk de anderen bijna allen, maar van gehouwen, zeer brooze en poreuse steenblokken zijn 

 gebouwd. 



De steenen zijn zoo zacht of bros, dat men er gemakkelijk stukken kan afslaan. Van daar 

 ook, dat de beelden zoo veel geleden hebben. Op den berg vonden wij nog hier en daar ver- 

 spreid, nabij of verwijderd van de tempels, een zonnewagen met voorspan, benevens een paar 

 Ganesa's, Doerga's en Nandis, doch geen Boeddha's. 



Van den berg wedergekeerd, doorreed ik nog de vlakte van Ambarawa, waarin de vesting 

 Willem I ligt, om er nog eenige Hindoe-overblijfselen te gaan zien. Ruim een uur zuid-oos- 

 telijk van de vesting, kwamen wij aan de ruïne, genaamd Tjandi Doekoe. Zij ligt op een hoo- 



20 



