' ' 171 



Alle deze poorten en die van het kerkhof zijn, voor zoo ver dit nog nagegaan kan worden, 

 van gelijke bouworde als die van Modjopahit; ook, gelijk wij hoorden, van dezelfde steenen op- 

 getrokken, insgelijks op gelijke wijze zamengevoegd. 



De inlander zegt dan ook, en dit is zeker het meest voldingend bewijs voor haar zelfde 

 bouworde als die van Modjopahit, dat die drie poorten, zoo als ze daar staan met haar steenen 

 vracht van honderd duizende ponden, daarheen van Modjopahit zijn o vergebragt, door de boven- 

 natuurlijke krachten van den S. Koedoes. 



Men treedt de drie poorten, niet gelijkvloers, maar op- en afgaande door; haar zijden verhef- 

 fen zich massaal, in- en uitspringend, boven afnemend, en dragen boven den ingang, dus in 

 het midden, kistvormige verhoogingen met versierselen, Op de muren verrijzen torentjes. Men 

 meent een monument van den Hindoe-tijd te aanschouwen. 



Verstonden de tjandi-bouwers de kunst niet om een cirkelboog te metselen, ook niet de 

 bouwlieden van de minaret en de poorten van Koedoe's Messigit en kerkhof. Van den om- 

 megang de minaret, waarin men langs bijna steil staande breede ladders opkloutert, binnen 

 tredende, ziet men toch, dat de ingang boven door over elkander springende steenen, die rond 

 zijn afgebeiteld, even als in vele tjandi's de binnenkant der pyramidale daken , wordt gevormd. 



De kistvormige verhoogingen boven de poorten worden door djatihouten balken, naar beneden 

 steeds smaller toeloopende, met snijwerk bedekt, gedragen. 



Wij meenen genoegzaam aangetoond te hebben, hoe die oud-javaansch-mahomedaansche bouw- 

 werken van Koedoes, overeen komen met die der Hindoe-j avanen, ja, tot een zelfde bouworde 

 behooren, in weerwil van den bitteren strijd, eenmaal op Java tusschen Hindoeïsme en Maho- 

 medanisme gestreden en geëindigd met de vernietiging van het eerste door het laatste, althans 

 wat het uiterlijke van zijn eeredienst betreft. 



Met weglating van de Hindoe-beelden-figuren en ornamenten , zijn de bouwheeren van Koe- 

 doe's oude minaret en poorten, de bouworde der Hindoe-tj andi's gevolgd. 



Ik heb vele graven op Java bezocht van vorsten en zoogenaamde heiligen, maar nimmer zag 

 ik één, nog met zooveel zorg onderhouden en versierd als dat van Soesoehoenan Koedoes, 

 achter zijn Messigit begraven. Boven zijn tombe verrijst een grafhuis, welks muren, van kalk- 

 steen opgetrokken, omtrent acht voet hoog, geheel opengewerkt zijn, met vierkante vakken, 

 waarin rosetten en andere ornament-figuren. Hooger verrijzen houten wanden. 



Het dak loopt daarover naar de vier kanten laag af, en overdekt een rondgaande galerij, 

 w T aarin vóór, nog een menigte tombes, die aan de voornaamste leden, van S. Koedoes geslacht 

 behooren. 



Zijn tombe is niet alleen met veel wit linnen omhangen, maar bovendien ook omhangen, 

 even als de naauwe ingang van zijn grafhuis, dat ik niet mogt binnentreden, met rozetten en 

 andere gestrikte ornamenten, afwisselend wit en rood. Als zijn voornaamste familieleden, ook 

 opvolgers in zijn geestelijk en wereldlijk bestuur, werden mij de graven gewezen van Panam- 

 bahan Pakaas, Panembahan Kali, Pangheran Damasan. 



S. Koedoes was voorzeker in zijn tijd, gelijk ook de overlevering berigt, een man van groot 

 gezag en grooten invloed. Hij mogt echter niet de stichter zijn eener dynastie van eenige be- 



