179 



voor die van Toeban heeft men gehouwen kalksteen, daar zoo menigvuldig gevonden, gebezigd. 

 De steenen hebben den vorm van groote gebakken steenen en zijn ook zonder kalk, alleen 

 door wrijving, op elkander gehecht. 



Door zulk een hooge poort met twee zijpoorten van gelijken bouw en bouwmaterieel, treedt 

 men insgelijks op het plein vóór de Messigit. Deze , van later tijd, heeft niets bijzonders; alleen, 

 gelijk ook die van Koedoes, een open gewerkte muur, die een eind beneden het dak blijft, en 

 de Seroembi van den tempel schendt. Soortgelijke muren vindt men ook op het kerkhof. 

 Daarin zijn ook vierkante vakken, waarin roset-vormen. Deze muren zijn nog maar fragmen- 

 tarisch over, en met die van lateren tijd van plompen bouw vereenigd. Ik betwijfel geen oogen- 

 blik, dat die poorten en muren ouder zijn dan ai het overige, en mogen ze ook thans de voor- 

 hoven van het kerkhof vormen, dat ze vroeger een andere bestemming hadden. 



Men behoeft slechts den kerkhof-tempel, de loodsen en reinigings-waterbakken, daar thans 

 geplaatst, allen van later bouw, aan te zien, om er zich van te overtuigen. 



-Waarschijnlijk is daar vroeger het verblijf geweest van een vorstelijk persoon, en klimt de 

 bouw wel op tot den Hindoe-tijd. 



In allen gevalle zijn deze groep en die van Koedoes, beiden bij de heiligste tempels en gra- 

 ven, van den Islam gevonden, van hooge beteekenis voor de kennis der Hindoe-bouworde van 

 muren en poorten des vroegeren Java's, zooals ze in Hindoe-tempel-ruïnen niet zóó noch zoo 

 ongeschonden meer worden terug gevonden. Maar hiermee heb ik nog geenszins alles gezegd, 

 wat ik van Toeban's kerkhof heb te zeggen. 



Voorzeker niet zonder verbazing zal de lezer het vernemen, maar in de nabijheid van S. Bo- 

 nang's graf, en als te midden van zoo veel graven van mannen en vrouwen, die voorzeker al- 

 len, zoo niet in de reuk van heiligheid, dan toch als vrome Islam-geloovigen ontsliepen, 

 staan twee symbolische linggams! 



De bezoeker ziet ze regts en links van het tweede lagere poortje, op het pleintje, waar ook 

 de kerkhof-kapel is. Hun vierkant voetstuk is in den grond gezonken; ze komen nog ander- 

 halven voet boven den grond uit; althans de eene, daar men den andere, die zijn hoofd kwijt 

 is, daar voor een slijpsteen gebruikt heeft. 



Nog meer regts van dat pleintje, door een poortje afgaande, komt men op een ander, waar 

 een pendoppo staat, die ook in het midden een stijl heeft. En deze stijl heeft tot voetstuk 

 een Joni en wel de schoonste Joni, die ik tot nu toe op mijn reis zag. Hij is rond, staat op 

 een padmasana, en is met schoon lijstwerk ombeiteld; de Joni-tuit wordt door een schoon gebei- 

 teiden drakenkop gedragen. Zij komt nog anderhalven voet boven den grond uit. 



Men ziet duidelijk, dat de grond der kerkhof-pleinen door den tijd opgehoogd is. Dit blijkt 

 door de ornamentstukken, welke op de hoeken der poort-trappen geplaatst, en nog gedeeltelijk 

 overig zijn, maar half of meer onder den grond bedolven. 



Die ornamentstukken, als iets vreemds, trokken mijn aandacht tot zich, en nog meer, toen 

 ik in een hunner, dat losgeraakt boven op den grond was geplaatst, een monsterhoofd, ianas- 

 pati, herkende, gelijk ze op alle Hindoe-tempels of boven den ingang of op de hoeken zijn 

 aangebragt. Door dat eene kon ik nu ook de anderen herkennen. 



