180 



Ik zei tegen een burger van Toeban, die met mij op het kerkhof rondging, een man van 

 Bagdad geboren: maar die poorten, die muren zijn toch niet van arabische, mahomedaansche 

 bouworde; geenzins, hervatte hij, van Hindoe-oorsprong, en zoo ook die versierselen, op het mon- 

 sterhoofd wijzend, die zijn haram , onzuiver; maar de Javanen weten het niet, want ze zijn 

 geen echte Mahomedanen; half Hindoe, half Mahomedaan. 



Wanneer men de eerste groote poort is binnen gekomen, dan ziet men regts terzijde een 

 langwerpige pendoppo op acht stijlen. 



De stijlen en de boven-dwarsbalken zijn met een pracht en overvloed van oud-Javaansch 

 snijwerk overdekt. Maar die pendoppo wordt dan ook gezegd van Modjopahit naar Toeban te 

 zijn overgebragt. Ze was daar met een gouddraad-werk omgeven, en de vorst van Modjopahit 

 nam daaronder er dikwerf plaats, om zich van staatszorgen te ontlasten en geheel op zijn ge- 

 niak te zijn. 



De lezer heeft vrijheid niets van dat alles te gelooven; het valt echter niet te betwijfelen, dat 

 die pendoppo, welke reeds veel van den tijd heeft geleden, door een sirappen dak, van later, 

 gedekt is en dreigt in te storten , een smaakvol kunststuk van reeds zeer ouden tijd is. Zoo 

 ook een oud fraai en kunstig snijwerk, 't geen onder een kleine pendoppo op een gemetseld 

 voetstuk staat, regts van de eerste lagere poort, op hetzelfde pleintje. Als pendant heeft neg- 

 een soortgelijk stuk snijwerk links van die poort gestaan. Pendoppo en voetstuk zijn thans al- 

 leen nog over. HeJ, is op een nacht, al lang geleden, door een wonder verdwenen, niemand 

 weet waarheen. 



ISJiets gemakkelijker op Java, dan om aan wonderen te doen gelooven. De dief of bedrieger, 

 die dat stuk ontvreemde, behoefde het verdwijnen daarvan, slechts aan een wonder toeteschrij- 

 ven, om het door allen te doen gelooven en niemand aan diefstal te doen denken. 



Maar niet alleen is dat stuk snijwerk, 't geen voorzeker gevormd is van een stuk Dja- 

 tistam met verschillende afgeknotte armen, fraai, 't is ook hoogst belangrijk voor ons schrij- 

 ven. 



Ziet men daarop verschillende boomen, en figuren, ook huisjes van verschillenden vorm, ge- 

 sneden; wat mijn aandacht trok, was vooral de juiste afbeelding van een Hindoe-tjandi, gelijk 

 midden- en oost-Java er zoo velen nog in fragment of ruïne bezitten. 



Maar waar zooveel getuigen spreken, kunnen wij, in weerwil van Toebans Messigit, en S. 

 Bonang's heilig graf, er toch wel niet meer aan twijfelen , of liet Hindoeïsme bleef als in het hart 

 van het Mahomedanisme, te Toeban, voortleven; en dat, terwijl de overlevering ons verhaalt 

 van zoo bittere en fanatieke godsdienst-oorlogen op Java, tusschen Hindoeïsme en Mahome- 

 danisme gevoerd. 



Hoe veel te meer zal de lezer zich gedrongen gevoelen dit te gelooven , als we hem nu nog zeg- 

 gen, dat op Toeban's aloen-aloen, dus ook onder den rook van tempel en heilig graf, achter 

 de passerloodsen, ook nog twee Joni-pedestallen staan, nog geheel onbeschadigd, even als 

 die zoo even vermtdd. ^Nergens nog zag ik zulke massieve en zware Joni's. De eene is drie en 

 een halven voet hoog, en omtrent vier voet lang, ook breed, de andere twee en een kwart voet 

 hoog; de verdere afmetingen naar evenredigheid. Zij zijn geheel geacheveerd en zonder bloem- 



