181 



of arabesken-ornamenten, slechts niet lijstwerk bebeiteld. Mogelijk, dat ze van elders daar- 

 heen zijn gebragt; maar 'fc is moeijelijk te gelooven, dat men die massieve en geweldig zware 

 steenbrokken, welke er thans tot niets gebezigd, nutteloos liggen, verplaatst heeft. De inlan- 

 ders noemen ze batoe tiban, gevallen steenen; uit de lucht gevallen; want, zeggen ze, daar lig- 

 gen ze zoo verre de geheugenis der oudste tijden reikt; niemand weet hoe ze er gekomen zijn; 

 ze zullen daarom wel uit de lacht zijn gevallen. 



De overgang der Javanen van het Hindoeïsme tot het Mahomedanisme, vond natuurlijk gedu- 

 rende een zeer lang tijdsverloop, allengskens, langzamerhand, grootendeels langs den weg 

 van overredingen vrije keuze, zonder strijd, plaats. De Mahomedanen, vreemdelingen, hun be- 

 keerders, mogen er ook zeloten onder her: zijn geweest, waren voorzeker over het algemeen al 

 zeer tevreden, al waren hun proselieten, voor het uiterlijke bekeerd, maar in hun hart nog al- 

 tijd gehecht aan de oude godsdienst, ook geenzins geneigd om als beeldstormers los te gaan 

 op de voorwerpen van hun vroegere vereering. Een volk, tot een nieuwe godsdienst bekeerd, 

 is daarmee nog geenszins geheel gescheiden van zijn vroegere goden en begrippen. Zijn de Java- 

 nen der tegenwoordige dagen nog in zoo veel wat hun Hindoesche voorvaderen waren, hoe- 

 veel te meer zullen, in 't algemeen gesproken, de vroegere geslachten der bekeerden dit dan ook 

 geweest zijn. Zoo kunnen voorwerpen van vroegere eeredienst, al ging men ze later ook on- 

 verschillig, althans zonder eerbiedsbetoon , voorbij, gespaard zijn gebleven. Op die wijze kan 

 ik mij het overblijven der beschreven Hindoe- voorwerpen best verklaren. 



Men houdt 't er thans vrij algemeen voor, dat een felle godsdiensthaat Demak lans en kris 

 tegen Modjopahit deed opvatten. 



Maar wie zou durven ontkennen, dat politieke redenen nog veel meer oorzaken van dien 

 strijd kunnen geweest zijn. 't Ligt volstrekt niet in het karakter der Javanen, uitzonderingen 

 daar gelaten, om zulke zeloten te zijn, noch in 't eene, noch in 't andere. Met den val van 

 Modjopahit was ook nog geenszins het Hindoeïsme op Java gevallen. Allengs, niet zoo zeer 

 Gmdat de Mahomedanen er gedurig in kruistocht op los gingen, maar kwijnend aan een verval, 

 uit eigen boezem geboren, trok het zich steeds meer oostelijk terug, tot het eerst op het einde 

 der vorige eeuw, naar het uiterlijk voor goed, naar Bali verhuisde. Nog leeft het in zekere 

 vormen voort bij de Tengerezen en Badoes's. Ja, welke Javaan zou de hand op het hart dur- 

 ven leggen en eerlijk betuigen: ik ben vrij van alle Hindoeïsme, ik ben een zuivere Mahome- 

 daan! 't Is nu eenmaal een geliefkoosd .stokpaardje van velen geworden, dat ze iedermaal 

 gaarne bestijgen, om van gedurige godsdienstoorlogen, eerst tusschen de Hindoe-javanen van 

 verschillende secten, daarna tusschen hen als Hindoe's en Mahomedanen verdeeld, te gewagen. 

 Geen geschonden beeld, geen tempel-ruïne kunnen ze zien, of vroegere godsdienstoorlogen en 

 fanatisme moeten daarvan de schuld dragen. 



Wat ik vroeger reeds zei, herhaal ik hier gaarne; het er voor te houden, dat gedurende de 

 jaren, verloopen sedert het engelsche tusschenbestuur tot heden, meer beelden zijn beschadigd 

 en verdwenen dan gedurende de jaren van die zoo opgevijzelde godsdienstoorlogen uit Java's 

 ouden tijd. 



Beide Joni-pedestals zijn nog altijd voorwerpen van vereering, ja, de troost en hoop van velen. 



