194 



Een langwerpige steen is echter zoo schuins gevallen, dat hij de steenen boven draagt en bene- 

 den ruimte laat om naar binnen te kruipen. Dat deed ik en mogt zoo de eer hebben de onge- 

 lukkig toegetakelde en onthoofde goden, met eigen oogen, op haar rug te zien liggen. 



Van het noordelijke en oostelijke kamertje, wier Bonaspati's wij hoorden, dat buiten liggen, 

 is niet veel meer overgebleven. Nog wat van de muren, maar vóór is alles weggestort en zijn 

 zij open. Blijkens de half-cirkelvormige pedestals hebben daarin ook beelden gestaan, en wij 

 behoeven niet te betwijfelen, dat zij van gelijke grootte en type als het nog overgeblevene zul- 

 len geweest zijn. In het oostelijke kamertje was het beeld nog op zijn plaats op het einde der 

 voorgaande of het begin dezer eeuw;. want Raffles, wiens beschrijving ( l ) van Singosari's tempel 

 overigens niet zeer veel beteekent, zegt: yin another niche", hij bedoelt ons kamertje, ,/we observed 

 the pedestal of an image, which we were informed had been taken away by Mr. Engelhard." 

 Waar mag dat beeld nu zijn? Raffles vervolgt: f/ and where the traces of a third niche appeared, 

 the stones had been removed, and a deep hole dug, so as to disfigure, and in a great mea- 

 sure demolish, this part of the building. This was also attributed to Mr. Engelhard' s agents." 

 Engelhard heeft dus wat op zijn geweten omtrent Singosari' s tempel-ruïne; hij is in zijn ijver 

 als beelden-verzamelaar, misschien ook als schatten-graver, wel een der grootste plunderaars en 

 verwoesters van dat gebouw, en ik kan hem daarom geenszins een goed hart toedragen. 



Nu vervolg ik, om den lezer op een derde bijzonderheid betreffende onzen tempel opmerkzaam 

 te maken. 



Maar hij heeft het misschien reeds gezegd; gelijk in den hoofdtempel der Oengaran-groep 

 deze beelden in nissen, zoo ook hier eenmaal deze beelden in zijkamertjes. Dit laatste zullen 

 we ook aan den hoofdtempel van Loro Djonggrang te Prambanan zien, binnen welks zijkamertjes 

 ook dezelfde beelden zijn als in de nissen van Diëngs hoofdtempel. 



Diezelfde beelden als drietal zullen we later nog op andere tempelwanden gebeiteld of in 

 nissen ontmoeten, gelijk wij dat ook reecis deden aan enkelen nog van den Oengaran. Wij 

 noemden dat drietal van den Oengaran-tempel, Ganesa, Doerga en een Resi, een Hindoe-Ja- 

 vaansche drieëenigheid; kunnen de onzen van Singosari dat ook niet geweest zijn? Maar dan 

 van geheel verschillende voorstelling, gelijk uit de beschrijving voldoende blijkt. 



Treden wij de tempelkamer nog eens binnen. De gang is smal; een koelte komt u daarin 

 tegen, of ge een grot binnen gaat. In het midden der kamer staat een vierkant altaar of lie- 

 ver voetstuk, ruim twee voet hoog, in welks midden een vierkant diep gat is, waarin zich 

 bij regen nêergedruppeld 'water verzamelt, zooals dit 't geval was bij mijn eerste bezoek, 't 

 Valt niet te betwijfelen, dat de inlander daaraan genezende, zegenende kracht toeschrijft. Een 

 Javaan prees het mij dan ook zeer aan, als probaat tegen alle oogziekten; zelfs blinden waren 

 daardoor ziende geworden. Ik moet ook zeggen nergens te Singosari blinden of ooglijders ont- 

 moet te hebben. Men kan gemakkelijk om het voetstuk heengaan. Ik meen, dat in het gat 

 een linggam, als hoofdvoor werp van vereering des tempels, heeft gestaan. Verder mag ik niet 

 betwijfelen, dat het voetstuk daar nog op zijn oorspronkelijke plaats staat; want na meting van 



(!) Kaffles, the liistory of Java; 2 d ed. II, pag. 44, etc. 



