204 



Ik zag daar ook een groofce menigte oude roode steenen , soms tot hoopen opgeworpen. Bij 

 den tweeden steenhoop liggen nog drie linggam-pedestals, twee voet in het kubiek, alsmede een 

 zonnewagen met zeven paarden er voor, beschadigd. 



Van den laatsten tempel zegt de heer Bik: //bijna geheel ingevallen; op enkele muren vindt 

 men echter nog zeer schoone basreliefs". De heer P. A. Schill , die omtrent vijf en twintig 

 jaar geleden de ruïnen van Singosari bezocht, zegt daarvan, ongetwijfeld met het oog op onzen 

 tempel: 



,/De basreliefs van de ruïnen van Singosari zijn bewerkt op zachte witte steenen (krijtsoort), 

 welligt compositie of een soort van gips" ( 1 ). 



Ruim negen jaar geleden bezocht ik ook die ruïne, en kon toen van haar schrijven, ,/die 

 daarom vooral mijn aandacht tot zich trok, omdat zij uit een soort van kalk en zandsteen is 

 opgetrokken, niet in zoo groote blokken als de trachyt-steenen, maar meer in den vorm van 

 groote baksteenen gehouwen, en ik daarop beeldjes zag uitgevoerd, geheel verschillende van de 

 gewone volle en menschelijke Hindoe-vormen, en overeenkomende met de hoekige en karikatuur- 

 achtige poppen der tegenwoordige Javaansche wajang. De laatste ruïne is voorzeker van la- 

 teren tijd, zooals de verschillende steensoort en haar vorm ons reeds aantoonen; en nog meer 

 het verschillende beitelwerk. Het is toch niet aan te nemen, dat beeldhouwers van een 

 zelfde tijdvak twee zoo verschillende genre's zullen gevolgd zijn" ( 2 ). En wat vind ik nu 

 van dat alles terug? Niets meer dan een vormlooze massa, in het midden nog vijftien of 

 zestien voet hoog, waarop struik en houtgewas tierde, en waarvan het uiterlijk bekleedsel 

 verdwenen was. 



De heer van Gend liet graven, en legde nog een gedeelte van een lijstwerk open van den- 

 zelfden witachtigen steen. Inwendig schijnt men voor deze ruïne ruwe trachyt-blokken 

 gebezigd te hebben, die met kalksteenen buiten waren bekleed. De vormlooze middenmassa 

 met de daarom neergestorte steenen heeft een honderd schreden in omtrek. Daarbij ligt de 

 kampong Bongko, waar ik nog een groote menigte trachyt-blokken, ook een klein linggam- 

 pedestal zag. Men had ze gebezigd om er stallen en padischuren op te plaatsen; ook voor de 

 huizen en erven. 



Vandaar verder gegaan, langs een riviertje, kali Klampo genaamd, kwam ik in het open 

 veld nog op een plaats, w T aar een groote menigte rooden gebakken steenen, hier en daar op- 

 gehoopt, verspreid lag. Nog fondamenten, overigens niets meer te herkennen. 



Vroeger en later zijn verscheidene beelden van Singosari weggehaald. Engelhard ving daar- 

 mede aan, voor zoo ver ons bekend is. 



Reinwardt zegt, dat te Singosari //nog een groot aantal andere beelden en steenen met in- 

 scripties zijn, waarvan de kleinere meestal vervoerd, en sommige ook voor het huis van den 

 assistent-resident van Malang zijn geplaatst". 



(*) Tijds. voor Ned. Indië. Derde jaargang, Il de Deel, pag. 568, noot. 

 ( 2 ) Bianglala, IV de jaargang, JI de Deel, pag. 5 5 en 56. 



