248 



verhaal. Genoeg voor ons schrijven, dat die met afwisselende. kansen werd gevoerd, dat de 

 broeders elkander beurtelings niet hun legers naar het oosten en westen des eilands terug sloegen; 

 dat ze eindelijk besloten, daar ieder slechts won om weer te verliezen, om door een broederlijk 

 vergelijk een einde aan den strijd te maken. En ze verdeelden Java in twee gelijke deelen. 

 De eene der broeders, Tjiong Wonoro, werd nu de erkende vorts van westelijk-Java, Padjadjaran; 

 de andere, Raden Tandhoeran, van oostelijk-, Modjopahit. Zoo nu gaf Java's westen aan zijn oos- 

 ten terug, 't geen het ook eenmaal van daar ontvangen had, een vorst en een rijk. Maar 't is 

 er verre af, dat wij met die overlevering vrede hebben, en het verwondert ons zeer dat zoo- 

 velen met Raffles aan hun hoofd haar banier zoo trouw konden volgen. Zoo trouw, dat men 

 't er thans vrij algemeen voor houdt dat Djengolo Padjadjaran, en Padjadjaran Modjopahit 

 heeft gesticht; dat de innigste betrekkingen vroeger tusschen Java's oosten en westen bestonden. 

 Maar die overlevering mist niet alleen ieder getuige voor de geschiedkundige waarheid van haar 

 verhalen. Zij voert ook in zich zelf een wolk van getuigen aan, die haar historische trouw ten 

 eenen male doen verdenken. Doch daarop wil ik mij thans nog geenszins beroepen. Ik wil an- 

 dere getuigen laten spreken, getuigen ontleend aan een vergelijking van den toestand der be- 

 woners van oost- en west- Java, der Javanen en Sundanezen. De lezer hoore hen en oordeele. 

 Stonden oost- en westelijk Java eenmaal in wederkeerige naauwe betrekkingen tot elkan- 

 der, dan mogen we ook billijk verwachten dat hun bewoners, de Javanen en Sundanezen, in- 

 dien niet in alle, toch in vele trekken zullen overeenkomen. Maar nu overtuigt ons een 

 vergelijking van beide volkeren juist zoo geheel en treffend van het tegendeel. Immers, niet 

 alleen onderscheiden zich beide volkeren door de verschillende namen van Javanen en Sunda- 

 nezen, maar de laatsten zeggen zelfs dat de eersten slechts kolonisten zijn, tijang djawi, wong 

 djobo, buitenmenschen, uitlanders; terwijl zij zich zelf de autochthonen van hun eiland, djelma 

 boemi of orang boemi, oorspronkelijke bewoners van den grond noemen. Dat verschil, dat 

 zonder betrekkingen tot elkander bestaan, trokken beiden vroeger zoo ver, dat ze den eerst 

 aankomenden Portugezen verzekerden, hun eiland bestond uit twee eilanden, waarvan het 

 westelijke dat der Sundanezen, het oostelijke dat der Javanen was. Zij zelf mogen het ook wel 

 geloofd hebben, wegens hun van elkander geïsoleerd bestaan. Ik ben het met Raffles en ande- 

 ren, door eigen aanschouwing geheel eens, dat er in 't algemeen een zeker verschil, van lig- 

 chaamsbouw tusschen beide volkeren valt op te merken. De Javaan is slanker van ligchaams- 

 bouw dan de Sundanees, deze daarentegen weer blanker van gelaatskleur dan de Javaan. Deze 

 is meer tenger en zwak gebouwd dan gene, korter en grover, ineengedrongen en plomp van 

 bouw. Het gelaat van den Sundanees is platter dan dat van den Javaan, die ook meer uit- 

 drukking van gelaat heeft en wien ge het in tallooze individu's, vooral in oostelijk Java, kunt 

 aanzien dat in vroegere eeuwen Hindoe-caucasisch bloed met hun polynesisch vermengd werd. 

 Dat zal niemand van den Sundanees zeggen. Wat vele ranke en slanke mannen en vrouwen 

 zag ik in oostelijk-Java, vooral in het Malangsche, wier gelaat ook vaak meer naar het Hin- 

 doe-caucasische dan naar het maleische trok. Maar in hoeveel meer verschillen beide volkeren 

 nog. Denkt eens aan de Sundanesche vrouwen, die, een gruwel in het oog der Javaansche, 

 met onbedekten boezem langs den weg gaan, ja, te midden der mannen op de passers en el- 



