249 



ders nederzitten. Ook beoefenen zij het batikken niet, 't geen ieder Javaansche vrouw moet 

 verstaan , zal zij de minste aanspraak op fatsoen en opvoeding kunnen maken. Zij weven 

 slechts. Het zoo zamengestelde gamelan-muzijk der Javanen, hun wajang- en toppeng- vertoo- 

 ningen, alles uitheemsch voor de Sundanezen; voo zoo verre die hier en daar thans in de Sun- 

 dalanden worden gevonden, zijn ze later daarheen van Java gebragt. De muzijkinstrumenten, 

 ïnheemsch in de Sundalanden, de Ketjapi trowongso en angklong, zijn weer vreemd aan den Ja- 

 vaan. Wat verstaan de Sundanezen ook van het tandakken der Javanen; hun heen en weer 

 of rondloopen, dat ze zoo noemen, is meer dan bespottelijk voor den Javaan. Eens verze- 

 kerde een regent van Java, die op zijn doorreize bij den regent van Bandong, welke zijne dan- 

 seuses, beroemd door gansch de Preangerlanden, voor hem liet tandakken, diep verontwaardigd 

 aan den assistent-resident, mede van de partij, dat de vrouw van een koeli op Java het beter 

 deed. En wat hier zeer veel zegt, terwijl Panclji, de vader van Koeda Lalean, die de stichter 

 en eerste vorst van Padjadjaran was, de uitvinder is van de zoo geliefde en steeds door de 

 Javanen gedragen kris, zoo is die kris toch geen wapen van den Sundanees. Hij draagt daar- 

 voor de gobang, een kort zwaard. De kris, later van Java ingevoerd, is een wapen dat ge slechts 

 bij enkele hoofden ziet. Waarlijk, indien de zoon van den zoo beroemden uitvinder van de 

 kris stichter van Padjadjaran is geweest, dan begrijpen we maar volstrekt niet, hoe hij en 

 zijn volgelingen zoo onverschillig konden zijn om die afteleggen en niet aan de Sundanezen 

 te geven. 



Ook een groot verschil tusschen kleederdragt en hoofddeksel van beide volkeren. De Sun- 

 danezen hebben geen nationale kleeding, gelijk de Javanen. Zoo net als de Javaan zich klee- 

 den kan, zoo slordig zit den Sundanees over 't algemeen zijn kleeding om het lijf, gewoonlijk 

 in niets meer bestaande dan in een grof stuk lijnwaad. Wat weet de Sundanees van den sikapan 

 der Javanen, óf van het plooijen van. zijn kleed, gelijk deze dat bij plegtige gelegenheden zoo 

 verschillend en fraai weten te doen. De regenten der Sundalanden zelf slaan zich slechts een 

 gemeen stuk geruit lijnwaad om het lijf, iets wat geen klein Javaansch hoofd zou doen, die 

 altijd batik moet dragen, zonder zich in eigen oog en dat van anderen diep te vernederen. De 

 Sundanees draagt een schotelvormig hoofddeksel , van bamboe vervaardigd , dik geverwd en ver- 

 nist; de Javaan een van laken, in den vorm van een pet, met grooten klep, waaruit de bol 

 ïs gesneden , en die om zijn doek past. 



Ook verschil tusschen beider huizenbouw. De Sundanezen bouwen hun huizen op palen, 

 de Javanen op den grond; overigens zijn die huizen van verschillenden bouw; die der Sun- 

 danezen netter gebouwd, kleiner, loopeji naar boven uit, eenigszins als de zijden van een 

 schip. Hun daken loopen ook' aan de einden op, gelijk die der chinesche huizen. Niets daar- 

 van bij de Javanen, van wier innerlijke verdeeling des huizes ook weer niets bij de Sunda- 

 nezen gevonden wordt. 



Ook de wapens verschillen zeer in vorm en hebben even zoo verschillende namen. Ook de 

 gereedschappen voor den landbouw zijn niet geheel dezelfde. Dat verschil gaat zoo voort, hier 

 meer, daar minder, en openbaart zich uit een menigte details van het huiselijk, maatschappe- 

 lijk en burgerlijk leven der beide volkeren. Maar waarlijk reeds meer dan genoeg, dan dat we dit 



32 



