250 



nog verder behoeven aan Ie wijzen, om ons te overtuigen: de Javanen en Sundanezen , zoo 

 ook geen geheel verschillende, zijn toch in zeer groote mate van elkander onderscheidene 

 volkeren , hebben geenszins in vroegere eeuwen in zoo gedurige wederkeerige naauwe betrek- 

 kingen tot elkander gestaan, als de overlevering ons dit wil doen gelooven. 



En toch kunnen we ons nog op een drietal getuigen beroepen, die ieder voor zich reeds vol- 

 doende zouden zijn om de traditie van Java, dat het westelijk-Padjadjaran aan het oostelijk- 

 Djengolo, en het oostelijk-Modjopahit weder aan het westelijk-Padjadjaran zijn ontstaan te dan- 

 ken heelt, zou niet geheel te weerleggen, dan toch hoogst verdacht te maken. 



Ik denk in de eerste plaats aan liet landbezit, dat in westelijk- Java daar, waar eenmaal 

 de vorsten van Padjadjaran heerschten, individueel, in oostelijk, in de vroegere heerschappijen 

 van Djengolo en Modjopahit, communaal is. En in de tweede plaats, de talen van beide 

 volkeren. Mijn jongen, een Sundanees, wordt niet zijn taal op Java even goed verstaan als dat 

 een Nederlander met de zijne te Londen of Parijs zou worden. 



't Is bekend, dat de Javaan een hooge en lage en zelfs een middentaai heeft, op dat toch 

 vooral, in den zin van een despotisme, dat tot alle standen doorgedrongen is, en 't geen iedere 

 hoogere over zijn lagere uitoefent, den Keizer worde gegeven wat des Keizers is. Dit pleit voor 

 een inwendige staatsgesteldheid van oostelijk-Java gedurende vele vroegere eeuwen, wier te- 

 genhanger juist, volgens verzekering van deskundigen, voor de JSundalanden in vroegere eeu- 

 wen, in het Sundaneesch gegeven wordt. En toch zullen we de traditie blijven volgen, dat Pa- 

 djadjaran uit Djengolo, en Modjopahit weder uit Padjadjaran is geworden. Maar hoe rijmt ge 

 't dan verder, dat Djengolo zijn letterschrift niet aan Padjadjaran, 't geen nooit een eigen let- 

 terschrift had, gelijk de Sundanezen dat nog missen, gaf, en dat uit Padjadjaran zonder letter- 

 schrift weder Modjopahit met zijn letterschrift geboren is? 



Ik moet ook verzoeken er wel op te letten, dat oostelijk-Java bovendien nog in het bezit is 

 van een doode taal, het Kawi, waarin eenmaal een rijke en bloeijende literatuur was gegeven ? 

 waarvan de Sundalanden ook niets weten. Noch vroeger noch later hadden ze een literatuur, 

 slechts mondelinge overleveringen, die ze, op een zekeren maat gebragt, pantons noemen, door 

 ketjapi-spel begeleid, zingen of verhalen, en zoo van vader op zoon onder het volk doen 

 voortleven. De Javanen daarentegen mogen zich op een uitgebreide literatuur beroemen. 

 Maar zulke gedurige en langdurige betrekkingen tusschen Java's oosten en westen moesten die- 

 er niet eindelijk, volgens den natuurlijken loop der dingen, van zelf toe leiden , dat de zoo karig 

 bedeelden iets van de zoo zeer bevoorrechten leerden overnemen? en thans, nu dat niet is: 

 geschiedt, nu de arme Lazarus zelfs geen kruimpje van de tafel des rijken erlangde, zullen we 

 toch blijven vasthouden aan de traditie? 



Thans gaan we onzen derden getuige in de aanhangige kwestie hooren. Maar langer dan 

 den anderen zullen wij hem het woord moeten gunnen. Hij toch zal een vergelijkenden blik 

 moeten slaan op de Hindoe-ruïnen en beelden van oost- en west-Java, om ons het groote con- 

 trast , dat tusschen de volkeren van beide gedeelten des eilands ook in dat opzigt bestaat , te 

 doen kennen. In den loop onzer verdere discussiën zullen wij hem meermalen hooren. Met hem 

 toch zijn we gekomen tot het meer bepnald redenerend gedeelte van ons schrijven over Java's 



