252 



Lichten wij de zaak historisch toe. Het Hindoeïsme is zoo wel als het Mahomedanisme een 

 uitheemsche plant op Java. Werd het laatste van Arabie daarheen gebragt, het eerste kwam 

 uit Indië naar Java. Er was een tijd, er verliepen eeuwen, dat de goden van het indisch 

 Pantheon verre en vreemd bleven aan Java. Maar gedurende die eeuwen waren de Javanen geens- 

 zins zonder godsdienst en beschaving. Een Polynesische godsdienst en beschaving gingen die 

 van het Hindoeïsme op Java voor, gelijk deze er weder door die van het Mahomedanisme. wer- 

 den gevolgd. 



Wij behoeven niet in het onzekere te vragen: welke was die Polynesische godsdienst? want 

 die der eilanden van onzen Archipel, welke vrijbleven van Hindoe- en Islam- invloeden , geven 

 ons een voldoend en zeker antwoord op deze vraag. 



Dat antwoord, kort zamen gevat en in 't algemeen gegeven, is: die polynesische godsdienst be- 

 stond oorspronkelijk in vereering van natuurmagten en krachten , vereenigd met die van de 

 geesten der afgestorvenen. 



Haar hoofdbeginsel was angst, vrees; haar hoofddoel een verzoenen of bezweren dier geesten 

 en krachten om een dreigend of treffend onheil te keer en of op te heffen. 



Wanneer we zoovele eerediensten als van de verschillende deelen der aarde tot onze kennisse 

 kwamen, van latere windsels en leeren ontdoen, dan zullen we overal op haar diepsten bodem 

 dezelfde voorwerpen van vereering, hetzelfde beginsel, hetzelfde doel terugvinden. Zoo ook in 

 het land, vanwaar het Hindoeïsme naar Java kwam. Maar gedurende den loop der eeuwen 

 waren die voorwerpen van vereering door locale omstandigheden en invloeden hervormd of 

 vervormd tot die godengestalten en haar omgeving, welke de Hindoe's achtereenvolgend aait 

 Java bragten. Zoo volgden de Javanen ook hun eigen weg, gedurende de eeuwen, verloopen 

 vóór de schepen der Hindoe's aan Java's stranden hun zeilen streken, hun ankers lieten vallen. 

 Locale gebeurtenissen en omstandigheden, in enger of wijder kring van invloed, werkten daar- 

 toe zamen en Java's Polynesisme werd Javanisme. Dat Javanisme, indien men althans niet 

 tegen het woord heeft, zoo veel eeuwen ouder dan het Hindoeïsme op Java, werd geenszins 

 door hetzelve opgeheven. Dit zal een ieder aanstonds toestemmen, die mijn beschrijving van 

 Java's Hindoe-ruïnen met eenige aandacht gevolgd is. 



Hoeveel in en nevens het Hindoeïsme, 't geen Javanisme was, dat toen bleef leven, ja, dat, 

 nu sedert vier eeuwen Mahomed's priesters bovendien zijn gekomen en met hun leer in alle 

 deelen des eilands doorgedrongen, nog altijd krachtig blijft voortleven. 



Zoo moeijelijk scheidt de mensch en in den mensch een volk van de godsdienst zijner jeugd y 

 of liever van de vooroordeelen en bijgeloovige begrippen zijner kinderjaren. 



De Javaan is, als ge wilt, wel zoo goed geweest om alles, wat men hem vroeger en later 

 als godsdienst bragt, aan te nemen, niet om iedermaal het eene door het andere te doen ver- 

 vangen, maar om daarvau op zijne wijze een geheel te maken. Zoo nog heden onder het Ma- 

 homedanisme; zoo vroeger onder het Hindoeïsme. En hierdoor is het geschied, dat hij thans in een 

 godsdienst-chaos leeft en zich beweegt, waarvan niemand dikwijls iets minder begrijpt dan 

 hij zelf. 



Later zal de loop der redenering ons van zelf ter gelegene plaatse meer in het bijzonder op 



