254 



Er zijn ook, die alleen het werk zijn van de vormende hand der natuur. 



Zoo beide plekken, welke wij in den omtrek van den Goenoeng Galoega, nabij liet landhuis 

 Tjampea, in Buitenzorg, bezochten, Tjemplong en Batoe-toempang. Tjemplong, een eenigszins ver- 

 heven plek te midden der sawa's woest gelaten, waar wij te midden van eenige grootere en 

 kleinere steenbrokken een kolossaal rotsblok, in den grond geworteld, zien verrijzen, dat bo- 

 ven den vorm van een zetel heeft 1 , Üoor de kruinen van drie oude stammen overschaduwd. Alles 

 door de natuur gegeven, en gelaten zoo als de natuur dat gaf. Batoe-toempang, waar twee 

 magtige steenen op elkander liggen, nevens nog anderen daarbij. Mogelijk dat niet de natuur, 

 maar menschen beide steenen op elkander plaatsten; maar de plek zelf, in een boschje gelegen 

 en op een helling, mist alle sporen van bewerking. Evenzoo de Sinalatop van den Vogelberg 

 bij Tjampea, waarop wij eenige verspreide en gemutileerde beelden vonden, alles voorwerpen 

 van vereering. 



Tot deze groep van heilige plekken moeten ook gebragt worden zoo vele bronnen of wellen , 

 waaraan rivieren of stroompjes hun oorsprong danken. Wij noemden reeds die van den Karang ; 

 vooral Cheribon is rijk aan zulke //Kapala's ajer". Maar ze worden over geheelJava gevonden. 

 Dikwijls worden ook daar een of meer ruwe steenen, die zich van anderen door bijzonderen 

 vorm onderscheiden, met de plek heilig verklaard. 



Men brenge verder tot haar oude boomen, met verreikende kruinen, en digte plekken in het 

 bosch, waarvan men ook over geheel Java weet te spreken als heilige plekken, verblijven der 

 geesten. 



Nog de namen van meerdere plekken als Tjemplong en Batoe-toempang, die wij op onzen weg 

 over Java ontmoeten, zouden wij hier kunnen herinneren, maar vertrouwend op het geheugen 

 mijner lezers zullen de genoemden wel voldoende zijn om hun genre hier te representeren en 

 te doen herkennen. 



De eerste sporen van menschenwerk , geenszins kunst, ontdekken we op die heilige plekken 

 daar, waar de grond meer of minder geëffend is. We denken hier aan het kleine plateau van Pas- 

 siran silanang, insgelijks op den Vogelenberg, waar wij dat forsch gehouwen beeld met twee doods- 

 hoofden op zijn voetstuk vonden; aan dat van den berg Moenara, omtrent honderd schreden in 

 omtrek, te midden van rotsmassa's met boomen begroeid, dpor hun wortels omklemd, waar wij 

 een heilige grot binnen traden; ook aan Artja-domas. De kleinere groepen, iets hooger gelegen, 

 staan meest allen ook te midden van bosch en op een hellenden grond, gelijk natuur die vormde; 

 maar de ruimere plek, het middenpunt van Artja-domas heiligheid , _waar verschillende groepen 

 zijn vereenigd, mag ook wel door menschenhanden geëffend zijn. 



Op den Tjompomaas, Preanger-regentschappen , Bandong, maakten wij kennis met twee ook 

 geëffende heilige plekken, maar die bovendien getuigden van menschenarbeid door ringmuur- 

 vormige ophoogingen van ruwe steenen, welke wij daar vonden. Die der eerste plek is drie voet 

 hoog; twee openingen zijn daarin gelaten als in- en uitgang. Die der tweede plek wordt een opge- 

 hoogde vierhoekige rand genoemd. Nog een derde soortgelijke vlakte wordt in haar nabijheid ge- 

 vonden, maar zonder rand of lage ommuring. Behoort deze nog tot de groep van Passiran Silanang, 

 Moenara, Artja-domas, en zoo veel anderen, die de lezer zich zal herinneren ; met beide eersten 



