257 



Een werk, meenen wij, 't geen zijn verdiensten heeft. 



De lezer is ons misschien reeds in gedachte vooruitgesneld, en denkt ook aan de terrasvor- 

 mige heiligdommen der Hindoe's van gehouwen steen, die wij beschreven. 



Wij haasten ons hem op zijde te komen en treden met hem de trappen op van een der 

 meest algemeen bekende, dat van Soekoeh. Wij gaan door de poort, en bestijgen achtereen- 

 volgend zijn drie terrassen, die volgens verzekering vroeger nog in grooter getal zijn ge- 

 weest. Een groot onderscheid tusschen dit en de vroegere terras-vormige heiligdommen. Daar 

 slechts opgeworpen of afgestoken aarde, en lage muurtjes of omwallingen van aarde, hoog- 

 stens ruwe steenen; hier gehouwen steenen, waarmee men de terrassen plaveide of omrandde, 

 waarvan men muren optrok, poorten, nog andere bouwwerken bouwde. Vonden we op de oud- 

 ste bidplaatsen, voor zoo verre ze daar nog aanwezig zijn, als voorwerpen van vereering, 

 dikwerf slechts ruwe steenen, soms beelden, hier vinden we alleen beelden, en bovendien nog 

 basreliefs en karakters, waarvan die eerste zelfs niets wisten. 



Waarlijk, uitgegaan van die bidplaatsen met haar voorwerpen van vereering, slechts het 

 werk der natuur, gevoelen we geheel, terwijl ons oog nog eens rondwaart over Soekoeh's terras- 

 sen, bouwwerken en voorwerpen van vereering, dat we reeds een heel eind verder zijn ge- 

 komen. Mogten misschien sommigen meenen: wij bedoelen, dat het eene zich uit het andere 

 langs een geleidelijken en zamenhangenden schakelgang ontwikkeld heeft; hij gelieve onze 

 verzekering te hooren, dat wij daaraan zelfs niet dachten; dat we slechts wilden toonen : de 

 heiligdommen der hoogten van oud-Java zijn van verschillende vormen, en wij kunnen voor 

 hen een voortgaande reeks aanwijzen van den meest eenvoudigen tot steeds meer ontwikkelde, 

 zonder daarom nog te meenen, dat men altijd eerst tot den volgenden kwam, nadat men den 

 voorgaanden had uitgevonden. Dit hing geheel af van de gelegenheid der hoogten en bergtop- 

 pen, welke de oud-Javanen zich tot hun heilige plaatsen kozen, zoodat ook zeer goed onze vol- 

 gende voor hen een voorgaande kan geweest zijn. 



Verder is het waar, dat tusschen de terrassen van Soekoeh en die we zoo aanstonds nog zullen 

 noemen, mogen ze ook tot eenzelfde soort van heiligdommen als de voorgaande terrasvormige 

 uit de Preanger behooren, toch niet het minste ontwikkelingsverband bestaat, daar de eersten 

 van "een veel later tijd en geheel anderen cultus zijn clan de laatsten, gelijk we later om- 

 standig zullen hooren. Ook is het waar, dat zeer waarschijnlijk omtrent denzelfden tijd van 

 Soekoeh' s stichting of bestaan nog heiligdommen op de hoogten werden aangelegd, welke tot die 

 der mindere groepen der meest eenvoudige heiligdommen behooren. Wij bedoelen de vierkan- 

 te omwallingen op den hoogsten top van den Lawoe, hoog boven Soekoeh gelegen, reeds door 

 ons vermeld. Nevens Soekoe's terrassen herinneren we nog aan Tjetto, in een andere rigting van 

 denzelfden berg gelegen, met zijn veertien elkander, even als die van Soekoe oostwaarts, op- 

 volgende terrassen; ook aan Panampekkan, op de oostelijke helling van den Wilis (Kediri), met 

 zijn drie terrassen, nog aan Indrokilo op den bergrug, die den Ardjoeno met eerstgemelden 

 vereenigt (Pasoeroean), welke vijf terrassen heeft; allen van dezelfde soort als die van Soekoeh. 

 We maakten kennis met de bouwwerken op die terrassen gevonden ; hoe verschillend van con- 

 structie, komen ze daarin echter overeen, dat ze geen tempels zijn met kamers, een heiligdom daar 



33 



