258 



binnen met altaar of beeld. Neen, die heiligdommen zijn de ruimten der terrassen zelf, en die 

 bouwwerken en beelden hun altaren en voorwerpen van vereering. 



Als een overgangsheiligdom, wat den bouw betreft, tusschen die der genoemden in de Preanger 

 van aarde of ruwe steenen,en die van Soekoe, Tjetto, Panampekkan en Indrokilo van gehou- 

 wen steen, kunnen we noemen den zeer waarschijnlijk met gehouwen steen geplaveiden top, 

 door een muurtje van denzelfden steen omgeven, van den heuvel Wankelang in Soemedang 

 (Preanger), waarop een Joni-pedestal met linggam was geplaatst: het eenigste bouwwerk van 

 die soort, dat wij in de Preanger ontmoetten. 



En onwillekeurig doen de heiligdommen, tot hiertoe beschouwd, ons denken aan die, welke 

 wij op Bali zagen. Of zijn ook niet allen daar ommuurde pleintjes, ruimten? Gij ziet ze ach- 

 ter de huizen. Ieder dorp heeft het zijne. Groote dorpen, hoofdplaatsen, tellen meerderen. Het is 

 een roem en eer voor Bali's kleine despoten hun eigene te bezitten. Bovendien heeft ieder 

 district, ieder land het zijne. Daarbij zijn ze nog de paladiums der bevolking van gansch 

 het eiland te noemen. Bali is immers daarmee als overdekt. 



De bijzonderen bestaan gewoonlijk slechts uit één pleintje; de algemeenen en die der vor- 

 sten uit twee, drie, en meer; ook verscheidene zijn terrasvormig aangelegd. 



Ongetwijfeld, er is groote overeenkomst tusschen dezen en genen, moge er ook verschil in 

 bijzonderheden kunnen worden aangewezen. 



Wij hebben een algemeen ovcrzigt gegeven van één soort van Java's heiligdommen. Wij be- 

 geven ons thans tot de beschouwing van een andere, ongetwijfeld van kunstvoller bouw, van 

 grooter beteekenis, daarom ook van langer behandeling. 



Maar voor daartoe over te gaan, zal het nuttig en noodig zijn eerst kortelijk den gedach- 

 tenloop te regelen, dien we hebben te volgen. 



De Hindoe-tempelruïnen van Java zijn van gehouwen of van gebakken steen gebouwd. 

 z/Die van gebakken steen", zegt Crawfurd, ,/ worden in het oostelijk gedeelte van Java gevon- 

 den." Hij zou juister gezegd hebben: zijn tot heden alleen in oostelijk-Java gevonden. Im- 

 mers hebben onze ontdekkingen er toe geleid ook één van gebakken steen in midden-Java aan 

 te wijzen, Tjandi Abang ( l ), en wel in de vlakte van Soroh-Gedog, waar, gelijk in de aangren- 

 zende streken der tempelruïnen van Prambanan , de van gehouwen steen opgetrokken tem- 

 pels in zoo groot getal voorkomen. Werden bovendien daar en in nog zoovele andere gedeel- 

 ten van midden-Java tallooze gebakken steenen verspreid gevonden, die tot de ommuringen 

 van tempelgroepen of vorstelijke verblijven behoorden, ook misschien van tempels afkom- 

 stig kunnen zijn, dan mogen wij de tempels van gebakken steen wel meer uitsluitend met 

 Crawfurd naar oostelijk, Java verwijzen, maar zal het wel te zeer gewaagd zijn om met hem 

 die allen tot ééne soort, zijn derde soort, als tot eenzelfde tijdperk behoorend, te brengen. 



Bovendien vonden we ook een tempel van gebakken steen in het westelijk deel van Kediri, 



(}) Indiana enz. II de stuk, pag. 44. 



