267 



uit midden-Java. De minaret draagt slechts een houten top , waaronder de verbazend groote trom 

 hangt, wier slagen de geloovigen op de vastgestelde tijden in verren omtrek tot het knielen 

 en prevelen des gebeds moeten oproepen. Doch, kunnen we ons niet op haar dak, gelijk op- 

 dat van Djabang's tempel, voor ons te leveren bewijs beroepen, wij kunnen dit toch evenzeer 

 op haar kamer-ingang als op dien van den tempel doen. Aan beiden is boven ook niet het 

 minste van een gewelf of elliptischen boog te zien; ook daar, gelijk elders, overspringing der 

 hoogere over de lagere steenen. Wanneer men Djabang nadert, dan ziet men, geheel verschil- 

 lend van 't geen men nog overal elders zag, een tempelgebouw met een koepeldak. Dat kan 

 ons echter niet meer bedriegen, nadat wij kennis hebben gemaakt met zijn inwendige con- 

 structie. De beitel heeft dat zoo afgerond, behoudens eenig ornamentwerk. Ditzelfde is ook 

 ongetwijfeld het geval met het koepeldak van den tempel Moeteran te Modjopahit, welken van 

 Hoëvell ( ! ) ons in plaat geeft, naar een teekening daarvan gemaakt in 1812. Een tempel, 

 waarvan hij zegt: //maar dien zoekt gij thans te vergeefs; het gebouw is ingestort, en de 

 steenen zijn in de suikerfabrijken van Modjokerto". 



"Wij moeten dus niet alleen met Crawfurd zeggen : // een cirkelvormig gewelf of boog wordt 

 onder de bouwvallen in het geheel niet gevonden, en de grondregelen om in het groot gewel- 

 ven te maken zijn nergens tot die volkomenheid gebragt, dat zij door stoutheid of grootsch- 

 heid bewondering verwekken"; maar ook: de Hindoe-Javanen verstonden niets van het maken 

 van een gewelf of boog. De Hindoe's van het vaste land, de beschavers der Javanen, die 

 hun met hun godsdienst ook hun tempelbouworde bragten, konden ook geen gewelven bou- 

 wen. Van 1210 tot 1235 is nog te Koetoet, nabij Delhi, een puntboog van 6,7 el hoogte bij 

 18,3 el spanning niet horizontale lagen gebouwd. Gelijk Djabang's dak, verrijzen ook de da- 

 ken van een zoo groote menigte andere tjandi's pyramidaalswijze op de tempelmuren, en ver- 

 toonen zich de dakzijden inwendig, gelijk we reeds meermalen opmerkten, door die hooger 

 steeds overspringende steenlagen, als omgekeerde trappen, welke zich uit den top met smalle 

 treden op de muren nederlaten. Die omgekeerde trapen kunnen echter slechts smal zijn, om- 

 dat het voor de hechtheid van de dakzijden — waartegen buiten nog meerdere steenen werden 

 opgestapeld, zoodat zij van dezelfde dikte als de muren werden — noodzakelijk was, dat de 

 steenen zoo diep mogelijk in de dakzijden grepen. Aan den buitenkant, die met beitelwerk van 

 verschillende soort bedekt en met lijstwerk omtrokken is, kon men daar niets van die inwen- 

 dige constructie ontdekken. 



In verscheidene tempels hebben ze dien omgekeerden trappen vorm weggebeiteld, en het dak 

 op die wijze inwendig als een koepel vorm gegeven; zoodat men daar, mogten de Hindoe- Ja- 

 vanen de constructie der welfbogen of verwulfsels ook niet verstaan , toch hun vorm aan- 

 schouwt. Zoo hebben ze ook soms den langwerpigen deksteen, welke op de zijden der poorten 

 rust, elliptisch uitgehouwen. Deze zijn de elliptische bogen en gewelven, welke Crawfurd 

 waarschijnlijk bedoelt. Het is er echter verre af, dat men zoo alle daken inwendig heeft afge- 

 beiteld: in verre de meesten ziet men den omgekeerden trapvorm. 



C 1 ) Eeis over Java enz., Deel I, pag. IS 4. 



