268 



Op dezelfde wijze zijn ook de daken der vele poorten, onder welke men te Boro-boedoer 

 van de eene galerij naar de andere opgeklommen treedt , ook de vestibules of portalen van een 

 menigte andere tempels, gebouwd. Overal echter op Boro-boedoer heeft men dien omgekeerden 

 trap vorm gelaten. Ook in de Dagobha-kamer, waar de overspringende lagen echter, cirkel- 

 vormig gelegd en gehouwen, in de rondte trapvormig boven elkander verrijzen tot onder den 

 top- of sluitsteen. 



Na zoo langen weg te zijn gegaan, keeren we nogmaals terug naar het punt van onzen 

 uitgang, om vandaar andermaal aan te vangen, en denzelfden weg te volgen. 



We spraken over oud-Java's heiligdommen; we gaan thans over zijn voorwerpen van ver- 

 eering spreken. 



Beiden zijn in hun eerste en oorspronkelijke phase kinderen der natuur, gelijk ook hun ver- 

 eerders waren. 



Ruwe steenen zonder eenige bewerking noemen wij daarom in de eerste plaats als voorwer- 

 pen van vereering der oude Javanen. Soms zijn ze colossale gevaarten , gelijk wij op drie plaatsen 

 aan en nabij den heuvel Galoega in Buitenzorg zagen. Meestal echter bestaan ze uit een ver- 

 zameling van grootere en kleinere kei- of riviersteenen , waaronder die, welke zich door eenigen 

 bijzonderen vorm onderscheiden, vooral de vereerden zijn; hebben deze iets van de gedaante 

 van een mensch of dier, doordien zij een hoofdvorm van hen meer of minder voorstellen, dan 

 komen die in de eerste plaats in aanmerking. Steeds deelen ook in die eer langwerpige en 

 plaatvormige steenen. De eersten, ook de laatsten, opgerigt; de laatsten echter insgelijks, en 

 steeds als ze van genoegzame breedte zijn, als tafelsteenen gebezigd, voor de anderen geplaatst 

 of wel door deze omringd. 



Die steenen zijn van verschillende grootte, van een tot drie voet en hooger. 



Ruwe onbewerkte steenen voorwerpen van vereering voor de Javanen-heidenen, zoo vele 

 eeuwen geleden, deelen ook nog ten huidigen dage op verscheidene plaatsen in die eer bij de 

 tegenwoordige Javanen-mohamedanen ; insgelijks op enkele plaatsen bij Balinezen, gelijk ik mij 

 daarvan met eigen oogen heb overtuigd. Door de wawalen aangewezen als heilig, worden ze 

 opgenomen en met eerbied in een heilig huisje bewaard. 



Op die onbewerkte steenen volgen steenen, waaraan eenige bewerking zigtbaar is, doordien 

 men de zijden een weinig afgekapt, of wel den steen meer of minder den vorm van een cy- 

 linder gegeven heeft. Nog andere vormen komen voor, waarvan men echter niet altijd bepaald 

 kan zeggen, wat daaraan het werk van menschen of der natuur is. Tot deze behooren ook 

 verscheidene steenen, welke meer of minder een zittende ineen gedoken menschen gestalte voor- 

 stellen. 



Van deze was de overgang gemakkelijk tot die beelden, welke ons zoo dikwerf voorkwamen, 

 en wij die der Padjadjaran-type noemden. Wij stelden nog de Hindoe-caucasische, de Modjo- 

 pahitsche, de Javaansche en de Balische type, en meenden dat alle de beelden, op Java en Bali 

 voorkomende, gevoegelijk in die typen verdeeld of daartoe gebragt konden worden. Het is, 



