269 



dunkt ons, hier de plaats om 't geen we daarvoor verspreid zeiden, zamen te vatten, en, 

 waar nog noodig, nader toe te lichten , aan te vullen. 



De lezer herinnere zich echter, dat we hier slechts over het uiterlijke, de sculptuur der beel- 

 den dier verschillende typen te spreken hebben; geenszins over hun godsdienstig karakter. Deze 

 is, volgens de ons gestelde orde, van latere behandeling. Crawfurd neemt drie soorten van beel- 

 den aan, en onderscheidt ze in : 



1°. beelden, behoorende tot den echten eeredienst der Hindoe's; 



2°. beelden aan dien eeredienst in deszelfs verval toegewijd; 



3°. beelden, die ruwer bewerkt zijn, waarschijnlijk van een vroeger eeredienst dan die van 

 het Hindoeïsme. 



Crawfurd onderscheidt de beelden naar hun godsdienstig karakter, en daartoe heeft hij regt, 

 gelijk wij later zullen hooren; maar hij doet ze ook, in zijn nadere beschrijving, eenigszins in 

 hun uiterlijk, in hun meerder of minder verdiensten van sculptuur kennen. Die der eerste 

 soort of van den eersten rang , gelijk hij ze noemt, zijn, de staat van zamenleving in aanmerking 

 genomen, gewrochten van ongemeene kunst. Het is niets ongewoons fraaije afbeeldingen van 

 het menschelijk gelaat te zien; en overeenstemming en evenredigheid worden niet veronacht- 

 zaamd. Zij zijn gemaakt van dezelfde soort van basaltsteen, waarvan men de tempels gebouwd 

 heeft. Van Boro-boedoers Boeddha's sprekende , zegt hij : de gelaatstrekken zijn wel uitkomende en 

 fraai, van den echten Hindoe-stempel. — De beelden zijner tweede klasse vindt hij bij de tempels 

 die van gebakken steen gebouwd zijn, en in een ruwer staat van kunst aan de steenen-tempels 

 op den berg Lawoe. Deze laatsten doet hij kennen als meestal wanstaltig en slechts voor een 

 gedeelte menschelijke gedaanten. Een der meest algemeene is eene menschelijke gedaante met 

 vleugels aan den hals of de schouders en met sporen , gelijk die van een haan. — De derde soort 

 van beelden, zegt Crawfurd, in die gedeelten van het eiland, alwaar de beschaving het minst is 

 doorgedrongen, zooals in de gebergten van de Soenda-landen en bepaaldelijk in het oostelijk land- 

 schap van Banjoewangi gevonden, zijn een menigte slecht gemaakte en ruw gevormde beelden, 

 die door de ontbinding van hunne oppervlakte het voorkomen van hoogere oudheid hebben dan 

 de tot dus verre beschrevene. 



Zeer juist heeft Crawfurd gezien /in het verschil, dat zoo groot onder de beelden bestaat; maar 

 minder juist is zijn verdeeling dier beelden, en geheel onvoldoende zijn beschrijving, om dat naar 

 hun uiterlijk te bepalen. Zijn eerste klasse is ook de mijne, de Hindoe-eaucasische-type, hoe- 

 wel ik zijn beschrijving daarvan geenszins zonder nadere wijziging en uitbreiding tot de mijne 

 kan maken. 



Zijn tweede klasse bevat twee te zeer verschillende soorten, mijn Modjopahitsche en gedeeltelijk 

 de Java-type, te zamen, die onmogelijk tot ééne klasse kunnen gebragt worden, terwijl zijn 

 beschrijving haar beelden geenszins doet kennen, 



In zijn tweede klasse heeft hij nevens mijn vierde, de Padjadjaran-type, ook het verdere ge- 

 deelte van mijn derde, de Java-type, opgenomen, die evenmin als Java- en Modjopahit-type bij 

 elkander kunnen gevoegd worden. Haar beschrijving is ook geheel onvoldoende. 



Ons oordeel zal zich, gedurende den loop der verdere beschouwingen, van zelf regtvaardigen. 



