276 



beschrijving ter plaatse: beide hebben rechts en links vazen met leliebloemen. Ook beide 

 van Wardenaar. Zoo nog meerdere in Kediri, die, even als die van Wardenaar, geen glorie 

 hebben; — geen Modjopahit-type? overgangs-type? 



't Valt niet te betwijfelen, waar en wanneer de Bali-beeldentype zich heeft ontwikkeld. Eerst 

 na de verhuizing van het Hindoeïsme naar dat eiland, aldaar. Immers geene ook maar eenig- 

 zins op hen gelijkende beelden worden op Java gevonden. De enkele hunner, welke ik te Ban- 

 joewangi en Pasoeroean zag, werden daarheen van Bali gebragt. Zoo zijn ook die, welke van 

 deze type in het Bataviasche Museum worden gevonden, van Bali afkomstig. 



Voor zooveel betreffende de beelden van Bali, als voor het doel van ons schrijven hier niet 

 noodig te herhalen, verwijzen wij naar het vroeger omtrent hen gezegde, en bepalen ons tot 

 datgene, wat in rechtstreeksche betrekking staat met haar type. 



De eenige, te weinig beduidende overeenkomst tusschen haar beelden en die der Java- 

 type van Java's aan Bali overliggenden wal, te Matjan-poetih, is, hoorden wij, dat wij 

 ook daar een beeld zagen, hetwelk, even als de Bali-beelden , ook een voor en achter tame- 

 lijk breede, in het midden tusschen de voeten afhangende sarongslip had. Iets, wat wij 

 ook aan enkele der Modjopahit-type, maar alleen van voren, zagen. Een verband, dat, bij 

 het overigens groot verschil der Bali-type met die van Java, geen verband is te noemen. 

 Zij staat dus geheel op zich zelf, geïsoleerd: wij moeten daaruit besluiten, dat zij zich eerst 

 op Bali, na de vestiging van het Hindoeïsme aldaar, geheel zelfstandig ontwikkeld heeft. Een 

 verband is echter tusschen haar beelden en de poppen van het Javaansche wajangspel aan 

 te wijzen, daar deze ook die gewrongen en kunstmatig gedraaide lichaamshouding hebben, 

 welke die beelden zoo eenig kenmerkt; bovendien ook de sieraden, vooral de hoofdtooisels, 

 onderling zeer overeenkomen. 



Wij kunnen dus gelooven, dat de wajangpoppen, indien ze toen reeds denzelfden vorm 

 hadden, den Balinezen aanleiding gegeven hebben voor hun typen. Ik zeg aanleiding ge- 

 geven, niet tot modellen gediend hebben; want ook groot onderscheid bestaat tusschen bei- 

 de. De beelden toch hebben geenszins dat spichtige, dunlijvige, scherphoekige, en die on- 

 matig lange halzen, armen en beenen, waardoor de wajangpoppen zoozeer misvormd zijn. 

 En die Bali-type, bij den eersten aanblik te herkennen en ook aanstonds te onderscheiden van 

 alle andere, bestaat nu, gelijk wij reeds hoorden, in een ietwat tandakkenden stand der beelden, 

 in het midden eenigszins gebogen, zoodat het bovenlijf vooruitkomt, terwijl het lichaam, ar- 

 men en beenen gewrongen, kunstmatig gedraaid zijn. De sarong of het kleed, om het midden 

 geslagen, hangt gewoonlijk in een breeden dikken plooi voor en achter tusschen de beenen af. 

 Het bovenlijf is naakt, met verschillende versierselen aangedaan, die, evenals de hoofdtooisels en 

 kronen, veel overeenkomst met die der Javaansche wajang-poppen hebben. Het gelaat heeft dik- 

 wijls eenige uitdrukking, iets wat te eenen male bij de Java-beelden gemist wordt, die er al- 

 le even effen, of juister zielloos, uitzien. Deze type is thans de geijkte, de alleen wettige voor 

 Bali, waarbuiten of waarboven ieder fatsoenlijk Balinesche beeldhouwer niets weten wil; 

 waarnaar hij zich ook te voegen heeft, wil hij niet aangezien worden voor een excentrieken gek, 



