277 



die de schendende handen durft slaan aan de heilige adat-wetten der kunst; om dezelfde reden 

 waarom ook de Chinesche schilder zich te voegen heeft naar de teekentype, welke wij, onder 

 het drinken van een kop thee of bij het bewonderen van een prachtige étagère, op de voort- 

 brengselen der porselein-fabrieken van zijn land kunnen aanschouwen. 



De beelden, door de beoefenaars der Bali-type afgeleverd, zijn van verschillende waarde. 

 Daaronder zijn, die in hun soort waarlijk te roemen vallen als kunsfcvol en fraai, en bewij- 

 zen, hoe een geoefende hand het uit zijn aard leelijke in zekeren zin mooi kan maken. Wat 

 anderen ook zeggen, ik kan hun niet toestemmen, dat de beeldhouwkunst op Bali weinig 

 beteekent. Wat ik daarvan in de landen van Bangli, Kloenkoeng en Gianjar, de zetellanden 

 van Bali's beeldhouwkunst, zag, heeft mij van het tegendeel hunner bewering overtuigd. Dit 

 deden mij reeds voor mijn vertrek naar Bali de tien beelden, nog zoo lang niet geleden uit 

 de werkplaats van de beeldhouwers gekomen, voor het huis van den Adsistent-resident van 

 Banjoewangi geplaatst. 



Wij mogen zeggen, dat de beeldhouwkunst van Bali in een zekeren bloeitijd verkeert, 

 althans inde zetellanden, moge ze ook in andere, gelijk te Boeleleng, Tabananen Djembrana, 

 weinig beoefend of verwaarloosd worden. De beelden zijn niet tegen een achterstuk gehou- 

 wen, maar los staande. Daarvoor wordt steeds een zachte steensoort of leem gebezigd: zoo 

 zacht, dat die, hetgeen ik met eigen oogen zag, met een mesje kan gesneden worden. Aan de 

 lucht blootgesteld, worden de beelden harder, maar is de steensoort broos. De vervaardigers 

 zouden dus meer juist beeldsnijders dan beeldhouwers te noemen zijn. De bewerking van 

 trachiet, zoo algemeen op het oude Java, is op Bali vergeten of verloren. 



Zeer wel mogelijk, dat de oude Javanen ook beelden van hout vervaardigden , maar deze zijn 

 reeds lang verslonden door den tijd. De Balinezen althans vervaardigen ze nog, die ze tevens 

 beschilderen; ook kleinere, en zeer fraai gesneden, van elpen-of vischbeen, fijne houtsoorten, tjen- 

 dana en andere stoffen , niet beschilderd. Ook zag ik in de zetellanden vele verdienstelijke en- 

 reliefs, doch slechts enkele beelden, even als die der Modjopahit-type, geheel in een stralende 

 glorie gevat; geen zamengestelde voorstellingen, gelijk ze die in wand- en plafond-schilde- 

 rijen geven. Alle beelden zijn volgens de aangegeven type trouw gebeiteld of gesneden. 

 Verder zag ik ook veel verdienstelijk lof- en ornamentwerk op de poorten der heiligdom- 

 men en aan de paleizen der vorsten. En hiermede hebben wij genoeg gezegd van de Bali- 

 type; wij spoeden ons thans tot de behandeling der ongetwijfeld meest belangrijke, ook om- 

 vangrijke type van oud-Java, tot die der Hindoe-caucasische. 



De beelden dezer type doen zich in haar bepaalde representanten aanstonds herkennen 

 door hun Hindoe-caucasischen gelaatsvorm, slanken lichaamsvorm en meer vrijen ongedwon- 

 gen stand of houding. Gelijk we reeds opmerkten, zijn ze meestal staande voorgesteld, 

 met zacht uitgebogen heup, de hand gewoonlijk daarop geplaatst, waardoor een zekere 

 elegantie van stand bij hen niet te miskennen valt. De hand rust op de heup, op een 

 strik daar, of houdt met een zekere gratie afhangende sjerpbanden gevat, terwijl de andere 

 met niet minder bevalligheid iets gegrepen heeft, uitgestrekt is of op een terzijde staande 



