281 



athletisch gespierd lichaam. Bovendien is het naakte der beelden, zijn de spieren en de 

 uitdrukking des gelaats voorzeker het hoogste in de beeldhouwkunst, en vereischen zij een 

 hoogste anatomische kennis des lichaams, tot welke beide noch de Indiërs noch de Javanen 

 ooit zijn opgeklommen. Vroeger (*) schreven wij omtrent beiden, de gelaatsuitdrukking en 

 het naakte der beelden van Java, naar aanleiding der beide wachters te Singosari in Ma- 

 lang, het navolgende, dat ook hier eene plaats mag vinden. 



,/En toch zien beide beelden, in weerwil van die doodshoofden, slangen en slagtanden, zoo 

 boos niet uit, ja, er bestaat zelfs tusschen hun vrees- en doodschrik-aanjagende attributen 

 en hun goedig gelaat een bepaalde strijd, die u opvalt en bespottelijk voorkomt. Vanwaar 

 die strijd? 't Valt niet te betwijfelen, dat de beitelaars de beelden zoo vreeselijk en schrik- 

 verwekkend mogelijk hebben willen voorstellen. Dit zeggen ons alle de aangebragte sie- 

 raden, ook de taak, welke de beelden te vervullen hadden. Als wachters toch aan den in- 

 gang van tempels en heilige plaatsen, overal op Java gesteld, moest hun gelaat ook de 

 meest vreeswekkende uitdrukking hebben. Dat de kunstenaar hun die niet gaf, schrijf ik 

 toe aan onvermogen, om dat ideaal, dat hoogste der kunst, de ziel op het gelaat te leggen 

 en haar gevoelens en hartstochten uit zijn blikken te laten spreken, in zijn beelden uit 

 te drukken. Een onvermogen, waaraan voor een deel de grovere steensoort ook wel 

 schuld mag zijn; maar waaraan het eentoonige des levens, het phlegma der bewoners van 

 het Oosten, tegelijk met de hoofdleer des Boeddhisme, — rust en vernietiging van allen harts- 

 tocht der ziel als de hoogste vrede en zaligheid, — ook wel grootendeels aanleidende oorzaken 

 zullen geweest zijn. Die moesten toch, beweer ik, den kunstenaar van zelf tot verwaarloo- 

 zing, althans tot mindere studie der gelaatsuitdrukking zijner beelden brengen, en de hand 

 van den beitelaar, die daarin onder andere omstandigheden een groot meester had kunnen 

 worden, belemmeren, geheel verlammen. Het treft u iedermaal, als gij door de galerijen 

 van Boro-boedoer gaat, of rondom Panataran treedt, waar u duizende beelden van de bas- 

 reliefs aanzien, hoe ze leven en karakter van uitdrukking missen, hoe ze allen, ook bij de 

 meest verschillende omgevingen, enkele uitzonderingen daargelaten, het phlegma des Oosten, 

 het Nirwana des Boeddhisme wedergeven. Hoe los, bevallig en levendig zich de beeldjes, 

 naar het lichaam, ook vaak bewegen, naar de uitdrukking des gelaats zijn zij als dood." 



Zoo meesterlijk als de Javanen het verstaan om hun gemoedsbewegingen, zelfs hevige 

 harstochten, te verbergen, niet op hun gelaat te vertoonen; zoo weinig verstonden zij ook die 

 opliet gelaat hunner beelden te brengen. En dat karakterlooze, dat als niets uitdrukkende, als 

 altijd zelfde gelaat ziet gij niet alleen op Boro-boedoer of elders aan de Boeddha's, en hun 

 verwante of hen betreffende beelden, Avelke kunnen geacht worden gehouwen te zijn onder de 

 .eensuur van een streng kerkelijk Boeddhistisch toezicht, onder een alles beheerschenden nirwana- 

 type-invloed voor het gelaat dier beelden; maar ook aan de beelden van het Brahmanisme van 

 Java en zijn geslacht. De beide Raksasa's van Singo-sari toch waren wachters van een Siwaï- 

 tischen tempel. Zoo ook zoovele andere Raksasa's, die we overal op Java ontmoeten , wier ge- 



(!) Bianglala, Batavia 1855, IVde Jaargang, II d ' 3 Deel, pag. 51 seqq. 



3G 



