282 



laat, in weerwil ook van de slangen en doodshoofden, die hen als sieraden omringen, van hun 

 slagtanden en knodsen, het een u nog goediger of onverschilliger dan het andere aanziet. En 

 Doerga, welke zoo dikwijls op Java voorkomt, voorgesteld op het oogenblik dat zij gereed 

 staat met haar vele armen en wapenen den boozen geest te vernietigen, staat daar steeds met 

 een gelaat, zoo goedig zoo onnoozel, ja, zoo schaperig, dat men er zich teregt over verwonderen 

 moet, en haar gelaatsuitdrukking, geheel ontrouw aan haar voorstelling, een zeer bespottelijk 

 figuur maakt. 



Zou men daaruit ook een bewijs kunnen ontleenen voor den overheerschenden invloed van 

 het Boeddhisme op Java, van zijn nirwana-t} r pus, zoodat zelfs het gelaat der beelden van het 

 Brahmanisme, dikwijls geheel in strijd met het karakter hunner voorstelling, daarmede geheel 

 overtrokken is! Maar ook de basreliefs uit de Siwaïtische grottempels van Ellora vertoonen 

 datzelfde ziellooze gelaat. Ja, alle beelden uit het Indische pantheon, wier afbeelding wij 

 ontmoetten, zijn daarin ook, gelijk in gemis van gespierdheid, aan die van Java gelijk. Onte- 

 genzeggelijk beelden van ééne school. Het niets doen is een zaligheid voor den oosterling, een 

 kalm en rustig gelaat onder alle omstandigheden des levens een bewijs van goede opvoeding; 

 met onbewogen gelaat, voor niets toegankelijk van alles, hoe treffend of vreemd, wat om hem 

 gebeurt, te midden der menigte neder te zitten, is een teeken van majesteit en verheven karak- 

 ter in een vorst; maar is het dan ook niet zeer natuurlijk, dat ons alle goden en godinnen uit 

 het Indisch pantheon , van wat verschillenden cultus en karakter zij mogen zijn , een zelfde 

 gelaal vertoonen? een gelaatstype, die we, het woord in algemeenen zingenomen, zeer passend 

 die der Nirwana kunnen noemen. 



Doch vervolgen wij met het slot van ons citaat. f ,In het naakte der beelden hebben de 

 oude Javanen het niet ver gebragt, laat ik liever zeggen, geven zij ons weinig of niets. 

 Zoo mist gij ook op de basreliefs van Boro-boedoer, voorzeker het voortreffelijkste kunstwerk 

 van Java's ouden tijd, bij de vrouwen het meer teedere der omtrekken boven de mannen- 

 beelden, de zachtere en schoonere lijnen van leden en lichaam. Gij herkent ze slechts aan 

 hare volle borsten. Een volle boezem schijnt het ideaal van vrouwelijke schoonheid voor die 

 oude beitelaars geweest te zijn. Zij hadden er ook volstrekt geen begrip van, om de kracht 

 en beweging der spieren weder te geven. Daarvan ziet ge niets bij de beelden. De vormen 

 zijn overgevuld, de omtrekken te vol; mannen en vrouwen gelijken dikwerf wel vleesch- 

 massa's in de vormen van het menschelijke lichaam geperst, althans onze beide wachters 

 van Singo-sari." 



Dit kunnen wij ook, hoewel niet in die mate, van Boro-boedoer's meeste, zoo niet alle zijn 

 Boeddha's zeggen. Hals, pols, enkels en midden des lichaams zijn te dik; hun lijnen moesten 

 dieper inbuigen. De overgang van den arm tot de hand is zoo vol en rond, dat zij als geen 

 pols schijnen te hebben. De handen zien uit als gezwollen; ook de vingers zijn te kort; er 

 is weinig zorg aan de voeten besteed. Het beeld is veel te dik van lichaam naar evenre- 

 digheid van zijn lengte, ook de hals f e kort. Het hoofd maakt echter eene gunstige uitzon- 

 dering. Het is goed gevormd, het haar met zorg bewerkt en gekruld, het gelaat regelmatig, 

 en de vereischte Nirwana-uitdrukking daarop onberispelijk gegeven. 



