288 



Vergeefs zoekt gij daaronder naar beide zoo eenig schoon gehouwen Boeddha's van Plaossan; 

 vergeefs naar die van Boro-boedoer en elders, zoo zuiver naarde echte Boeddha-type in gelaats- 

 uitdrukking, kleeding, ligging der handen en verdere kenmerkende eigenheden van Boeddha 

 gegeven. Zijn nandis en Joni-pedestalen zijn niet te vergelijken met die van Java. Zijn beide 

 Brahma's zijn schoon, maar geen Brahma-statuën, zoo als dat eenige van Java in het Museum 

 van Batavia zijn. En wat zijn metalen beelden betreft, deze zijn, eenige uitgezonderd, verre 

 beneden een zoo groote menigte, in het Museum of in bijzondere verzamelingen op Java of 

 daarbuiten, van dat eiland afkomstig, te zien. 



Wij roemden de bouwwerken der oude Egyptenaren en Chaldeën, die volgens de daarvan 

 gegeven teekeningen het verre van oud-Java's tempels in bouw en voorkomen winnen. Maar 

 mogen Java's tempels, zelfs zijn schoonste monument Boro-boedoer, daarin ook verre achter- 

 staan bij de paleizen en tempels der oude Egyptenaren en Chaldeën, het overtreft die echter 

 in het beitel- en beeldhouwwerk van zijn tempels. Hooren wij daaromtrent Wilsen. //Zelfs 

 de nieuwste, met zoo gelukkig gevolg bekroonde, uitgravingen der Engelschen en Franschen, 

 te Niniveh enz: bewijzen mijn gezegde. Men kan zich niets smakeloozers denken dan het 

 daar gevonden beeldhouwwerk. De figuren zijn slecht geteekend, stijf, droog, onaanzienlijk. 

 Hun beitelwerk is zonder verscheidenheid, en de figuren zijn meest alle in profiel voorgesteld. 

 Hoofden, voeten en handen zijn zonder uitdrukking en beweging. Wanneer de Grieken, zoo 

 als bekend is, van de Egyptenaren den beitel hebben leeren hanteeren, zoo hebben zij daar- 

 van een veel beter gebruik gemaakt dan dezen. Hunne kunstwerken zijn, wegens de schoon- 

 heid, verscheidenheid der denkbeelden en het natuurlijke, zoo onschatbaar, als de Egyptische 

 en Babylonische, wegens hunne lompheid en smakeloosheid, weinig te achten. 



Alle figuren, welke men op de relief-werken der oudere Asiatische volken vindt, zijn van 

 gelijken aard. Zelfs de figuren op de vermaarde ruïnes van Persepolis of Djilminar bij Sjiras 

 in Perzië, behooren daartoe. 



Wij kunnen ons, bij beschouwing van daarnaar genomen teekeningen, geen bijzonder begrip 

 van den smaak der Egyptische en Babylonische kunstenaars maken, als wij lange reeksen 

 van in eene en dezelfde houding, even als draadpoppen , achter elkander loopende, gewapende 

 en geschenken aanbrengende mannen zien, wier armen van onder de stijf geplooide mantels zoo 

 stijf en gedwongen uitkomen, als waren de origineelen uit een marionetten-spel afkomstig ( ! ). 

 Overal zien wij , hoe weinig zich de geest der ontwerpers boven het alledaagsche en materieele 

 wist te verheffen, en hoe de kunst meer als een ambacht beoefend werd, zoodat wij hunne 

 voortbrengselen eer met den naam van kunststukjes dan kunstwerken moeten bestempelen." 



Voorzeker, de beitelaars van Boro-boedoer stonden als beeldhouwers boven die der Egypte- 

 naren en Chaldeën. Overtuigden wij ons daarvan reeds vroeger door vergelijking der platen 

 bij Heeren in zijne Ideën met de beelden, die op ons monument voorkomen; wij werden daar- 

 van later nog meer en geheel verzekerd door de Bescription de l 'Egypte en Layard's werken. 

 Wij voegen nog een en ander ten bewijze bij hetgeen reeds door Wilsen is gezegd. Hoewel 



(1) Zie de Bruin's reizen. 



