290 



De derde plaat, //Battle in a marsh in Southern Mesopotamia", is van gelijke voorstelling. Wij 

 sden daar kleine schuitjes, waarin strijdende beeldjes staan, maar veel te groot daarvoor; 

 de tusschenruimte is als belegd met visschen, die even als de schuitjes op het water liggen; 

 boven staan eenige beeldjes op eene lijn in het water; ter zijde zijn struiken en planten, nau- 

 welijks te herkennen: alles in profiel boven elkander geplaatsten zonder eenig perspectief. Zij 

 herinneren ons de Chinesche land- of watergezichten, op theekopjes en andere voorwerpen ge- 

 schilderd; de beelden en verdere voorwerpen echter veel minder juist en uitgewerkt. Het spij- 

 kerschrift der Assyriërs en Babyloniërs, zoo stijf en vormeloos, is de volmaakte type der beelden 

 en verdere voorwerpen op hunne bas reliëfs en die der Egyptenaren. 



Klaagden wij over eentoonigheid bij de beschouwing der basreliefs van Java, in vergelijking 

 met die der Egyptenaren, Assyriërs en Babyloniërs kunnen wij zeggen, dat zij vol leven en 

 verscheidenheid zijn. Het schijnt, dat de laatsten, nadat zij eenmaal een inprofielbeeldje, zoo 

 stijf en hoekig mogelijk, en in weinige lijnen gegeven, gevonden hadden, nu ook als voor alle 

 volgende eeuwen daarmede tevreden waren. Zoo is ook hun meest voorkomende, en, gelijk 

 het schijnt, meest geliefkoosde basrelief-voorstelling die eener lange rij van zulke stijf achter 

 alkander voortgaande of nevens elkander staande beeldjes. Wij zullen later gelegenheid hebben, 

 om de meerdere voortreffelijkheid der beeldjes en voorstellingen van Boro-boedoer's basreliefs 

 uitvoerig te doen kennen. Voorzeker, het moet ons verwonderen, dat die oude Chaldeën en Egyp- 

 tenaren, zulke goede bouwheeren en daardoor verre boven de vroegere Javanen staande, wat 

 hun basreliefs betreft, zoo verre beneden hen zijn gebleven. Daarin komen zij, althans de 

 Egyptenaren, met de Javanen overeen, dat zij, even als deze, geen plekje op hunne tempels 

 wilden openlaten, maar deze met eene verkwistende overdaad van beitelwerk en basreliefs be- 

 dekten. Wij mogen hier echter niet onopgemerkt laten , dat althans Boro-boedoer daardoor 

 te zeer met basreliefs en verder beitelwerk is overladen, waaraan voorzeker een overvloed van 

 kunst, tijd en arbeid is te koste gelegd, welke ons moet verbazen, maar die slechts uitkomen, 

 als wij, de galerijen doorwandelende, de basreliefs bezichtigen, en ook niets bijdragen om het 

 voorkomen des monuments te verhoogen. Waren zij ook op de buitenwanden aangebracht, tocli 

 zouden zij daartoe niets bijdragen, omdat de beelden en basreliefs er veel te klein toe zijn. Dit 

 begrepen de Egyptenaren beter, welke ons op de uitkomende plaatsen beitelwerk in reusachtige 

 vormen, geëvenredigd aan de hoogte des gebouws, gaven. Boro-boedoer mist het colossale der 

 Egyptische monumenten en basreliefs, is bovendien te zeer verdeeld, hetgeen door geen over- 

 vloed van basreliefs en andere kleine sieraden kan vergoed worden. Verbazend veel werk, kunst 

 en tijd is door de beitelaars aan Boro-boedoer besteed; maar, omdat het in de te enge galerijen 

 als verscholen is, niets bijdraagt om het gebouw meer te doen uitkomen, moeten wij zeggen, 

 dat zij daarom in velen een ondankbaren arbeid hebben verricht. Wat wij tot hiertoe van 

 Boro-boedoer zeiden, kan ook van alle andere Hindoe-oudheden op Java, ook van die der In- 

 diërs op het groote schiereiland, wier navolgers de Javanen waren, gezegd worden. Komt het 

 colossale, tegelijk het duurzame, waaraan de verfraaiing ondergeschikt is, als hoofddoel bij 

 oude Egyptische bouwwerken uit, bij de Indiërs en Javanen is versiering en beeldhouwwerk 

 hoofddoel: daarin verliest zich door veelvoudige onderverdeeling de hoofdvorm maar al te 



