291 



zeer; daaraan werd ook dikwerf het duurzame en grootsche van voorkomen der gebouwen op- 

 geofferd. Maar daaruit mogen wij dan ook te meer nog besluiten tot het oorspronkelijke van 

 den bouwstijl van beiden; dat de Indische en Egyptische bouworde niets met elkander gemeen 

 hadden, maar, op eigen grond geworden, ieder zich zelfstandig vormden en ontwikkelden. 



Thans laten wij Wilsen's kunstbeschouwingen over Boro-boedoer's beeldenen basreliefs volgen, 

 Is Boro-boedoer een zoo eenig en uitstekend monument onder zoovele van oud Java, voor- 

 al om die beelden en basreliefs, dan verdienen ze ook wel een afzonderlijke vermelding. Eu 

 verdient die kunstbeschouwing daarom niet nog meer hier een plaats in te nemen, omdat Wil- 

 sen, die ruim drie jaren in Boro-boedoer's galerijen rondging en vertoefde, om beelden en basre- 

 liefs in teekening te geven, daardoor een gelegenheid had, aan niemand anders zoo gegeven, om 

 ze, na gedurige en nauwkeurige aanschouwing, doordacht en uitvoerig te geven. ( a ) 



Wij behouden de nummers, waarmee hij naar zijn teekeningen verwijst, omdat deze hoogst 

 waarschijnlijk na niet langen tijd meer zullen uitgegeven worden , en alsdan zoovelen, als ze on- 

 der de oogen zullen komen, aanstonds in de gelegenheid zullen stellen de beschrijving met de 

 teekening te vergelijken. 



//Boeddha staat zijnen geloovigen als het hoogste ideaal van rust en daardoor van gelukza- 

 ligheid voor den geest: daarom is die ook het hoogste voor de Boeddhistische kunst, en aan- 

 schouwen wij Boeddha's beeld in dat karakter in de nissen en klokken van Boro-boedoer." Met 

 nedergeslagen oogen zit hij daar; het voorhoofd glad en effen, de neus als van een rustig 

 slapende, zonder beweging; alleen aan de hoeken van den mond ontdekt men een zach- 

 ten trek, die over het benedengedeelte van zijn gelaat een flauwen glimlach verspreidt, 

 getuige van het welbehagen, het geluksgevoel, dat hij in zijn toestand van rust smaakt. 

 Voorzeker, de uitdrukking des gelaats van de meeste Boeddha's in de nissen is bewonde- 

 renswaardig goed gehouwen, en komt, vooral bij de beelden der buitengalerijen, die bene- 

 den zijn, geheel overeen met het ideaal van een Boeddha, gelijk de geloofsleer hem voor- 

 stelt. — Boro-boedoer's Boeddha's zijn buiten Java zeldzaam. Hunne rein ideale physlonomie 

 wordt, ten minste voor zoo verre ik met andere beelden (naar teekeningen) bekend ben, 

 nergens zoo gevonden. Ik verwijs naar de vele plaatwerken, b. v. Moor's Hinclu Pantheon; 

 Langlois, Monuments Anciens et Modernes j Bretor, Monuments de tous les peuples; Voyage autour du 

 Monde par M. Dumont d'Urvitte, enz. 



Wat het naakte, de anatomie des lichaams en de draperie der kleeding betreft, vervolgt Wilsen, 

 staan vooral in het eerste onze beeldhouwers van Boro-boedoer verre beneden die der Grieken. 

 Nergens vindt men, uitgezonderd het hoofd, zuiver menschelijke ledematen; overal zijn de dieper 



( l ) Blijkens de bier en daar verspreide aanhalingsteekens is het volgende ten deele woordelijk aan Wilsen ont- 

 leend; doch het ontbreken van sommige dier teekens maakt het dikwijls onduidelijk, waar de aanhaling begint 

 of eindigt. Bij gemis aan gelegenheid om dit te verifiëren is het raadzaamst voorgekomen, die aanwijzingen , hoe 

 gebrekkig dan ook, onveranderd weder te geven, zooals zij in het eenig voorhanden afschrift van des schrijvers 

 handschrift worden aangetroffen. Redactie, 



